वैशेषिक
वैशेषिक प्राचीन भारतया खुगू मू आस्तिक दर्शन (षड्दर्शन) मध्ये छगू खः। थ्व दर्शनया पलिस्था ऋषि कणादं यानादीगु खः। 'वैशेषिक' खँग्वः 'विशेष' पाखें वःगु खः, गुकिया अर्थ संसारया प्रत्येक वस्तु मेगु स्वया गथे पृथक दु धकाः थुइकेगु खः। थ्व दर्शनं ब्रह्माण्डयात भौतिक व तर्कपूर्ण आधारय् विश्लेषण याइ।
वैशेषिक दर्शनया मू सिद्धान्त
[सम्पादन]वैशेषिक दर्शनया मू विचाःत क्वय् बियाकथं दु:
- परमाणुवाद: थ्व दर्शन कथं भौतिक संसारया फुक्कं वस्तुत चिधंगु व अविभाज्य 'परमाणु' पाखें दइ। थ्व हे परमाणुवादया सिद्धान्तं आधुनिक रसायनशास्त्रया जग थकूगु खः।
- पदार्थया वर्गीकरण: वैशेषिकं फुक्कं अस्तित्व दुगु खँयात ६ गू 'पदार्थ'य् बायातःगु दु— द्रव्य, गुण, कर्म, सामान्य, विशेष, व समवाय।
- यथार्थवाद (Realism): थ्व दर्शनं संसारयात 'माया' मखुसें छगू वास्तविक व वस्तुपरक सत्यया रूपय् कयातःगु दु।
९ गू द्रव्य
[सम्पादन]वैशेषिक दर्शनय् द्रव्ययात अस्तित्वया आधार मानि। थ्व ९ गू प्रकारया दु:
- पृथ्वी: गन्धया गुण दुगु।
- लः: शीतलता व सवाः दुगु।
- मि: रूप व क्वाइगु गुण दुगु।
- फय्: स्पर्श दुगु तर खने मदुगु।
- आकाश: सः (Sound) या आधार।
- ई (Time): न्हापा, आः, व लिपा धकाः थुइकीगु।
- दिक (Space): दिशा क्यनीगु।
- आत्मा (Self): ज्ञान व चेतनाया आधार।
- मन (Mind): दुनुगःया अनुभव व ध्यानया केन्द्र।
न्याय दर्शन नापया स्वापू
[सम्पादन]लिपाया ईलय् 'वैशेषिक' व 'न्याय' दर्शन ल्वाकज्यानाः 'न्याय-वैशेषिक' पुचः दयेकल। न्याय दर्शनं प्रमाणय् बः बी धासा वैशेषिकं प्रमेय (Object of knowledge) वा भौतिक जगतया संरचनाय् बः बी।
लिधंसा
[सम्पादन]- Radhakrishnan, S. (1923). Indian Philosophy.
- Dasgupta, Surendranath (1922). A History of Indian Philosophy.
- Hiriyanna, M. (1932). Outlines of Indian Philosophy.
| |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|