Jump to content

ज्योतिष

विकिपिडिया नं
नेपाललिपि परिक्षण: 𑐠𑑂𑐰 𑐥𑑁𑐫𑐵 𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐮𑐶𑐥𑐶𑐂 𑐥𑐬𑐶𑐎𑑂𑐲𑐞 𑐥𑑁 𑐧𑑂𑐰𑐣𑐾𑐟: ज्योतिष 𑐟𑐶𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑄𑑋
Nomenclature of the last two centuries
Nakshatras

ज्योतिष हिन्दू धर्मय् खगोलनाप स्वापू दूगु वैज्ञानिक व अवैज्ञानिक विश्वासतेगु ख्यः ख। थ्व ख्यःयात स्वंगु मू कचाय् बायेछिं:[]

  • सिद्धान्त: भारतीय खगोलशास्त्र
  • संहिता: देसय् जुइगु मू झका दसु हताः, भुखाय् आदि गबलय् जुइ धका भविष्यवाणी याइगु परम्परा, वैज्ञानिक आधार मदूगु।
  • होरा: फल ज्योतिष, थीथी चिं स्वया भविष्यय् छु जुइ धका भविष्यवाणी याइगु ज्योतिष, वैज्ञानिक आधार मदूगु।

लिधंसा

[सम्पादन]
  1. triskandham jyautiṣam horā ganitam samhiteti ca BPHS 1.2

स्वयादिसँ

[सम्पादन]
हिन्दू धर्म
श्रुति: वेद · उपनिषद · श्रुत
स्मृति: इतिहास (रामायण, महाभारत, श्रीमदभागवत गीता) · पुराण · सुत्र · आगम (तन्त्र, यन्त्र) · वेदान्त
विचा:त: अवतार · आत्मा · ब्राह्मन · कोसस · धर्म · कर्म · मोक्ष · माया · इष्ट-देव · मुर्ति · पूनर्जन्म · हलिम · तत्त्व · त्रिमुर्ति · कतुर्थगुरु
दर्शन: मान्यता · प्राचीन हिन्दू धर्म · साँख्य · न्याय · वैशेषिक · योग · मीमांसा · वेदान्त · तन्त्र · भक्ति
परम्परा: ज्योतिष · आयुर्वेद · आरति · भजन · दर्शन · दिक्षा · मन्त्र · पुजा · सत्संग · स्तोत्र · ईहिपा: · यज्ञ
गुरु: शंकर · रामानुज · माधवाचार्य · रामकृष्ण · शारदा देवी · विवेकानन्द · नारायण गुरु · औरोबिन्दो · रमन महार्षि · शिवानन्द · चिन्‍मयानन्‍द · शुब्रमुनियस्वामी · स्वामीनारायण · प्रभुपद · लोकेनाथ
विभाजन: वैष्णभ · शैव · शक्ति · स्मृति · हिन्दू पूनरुत्थान ज्याझ्व
द्य: द्यतेगु नां · हिन्दू बाखं
युग: सत्य युग · त्रेता युग · द्वापर युग · कलि युग
वर्ण: ब्राह्मन · क्षत्रीय · वैश्य · शुद्र · दलित · वर्णाश्रम धर्म

शास्त्रय् दसु

[सम्पादन]

आपस्तम्बीय श्रौतप्रयोगः — अग्निहोत्रप्रयोगः[] प्रधानहोमः :- तत आहवनीये ज्वालाशान्तेषु2 शरोऽङ्गारेषु होमः । विद्युदसि विद्य मे पाप्मानमृतात्सत्यमुपैमि इति होष्यन्नप उपस्पृशति । पालाशीं समिधमादधाति एषा ते अग्ने समित्तया वर्धस्व चाच प्यायस्व वर्धतां च ते यज्ञपतिरा च प्यायतां वर्धिषीमहि च वयमा च प्यासिषीमहि स्वाहा । अग्नय इदम् । स्रुचमुद्गृह्य, प्राण्य, अपान्य, निमील्य, अवेक्ष्य, अभिक्रम्य । आदीप्तायां द्व्यङ्गुले मूलात्समिधमभि जुहोति । ओं भूर्भुवस्सुवः अग्निर्ज्योतिर्ज्योतिरग्निस्स्वाहा इति सायमग्निहोत्रं जुहोति । यजमानः - अग्नये ज्योतिष इदम् । १. उप प्रतमुप इति पाठान्तरम् । २. ज्वालासु शान्तासु येषां ते ज्वालाशान्ताः इति बहुव्रीहि समासः । अङ्गाराणां विशेषणम् ।

आर्षेयकल्पः — अध्यायः ०६[]

notes =

}} <poem>कॢप्तो ज्योतिष्टोमोऽतिरात्रोऽषोडशिको यदि वा षोडशिमान्ब्राह्मणे षष्ठादिभिश्चतुर्भिरध्यायैरतिरात्रसंस्थो ज्योतिष्टोमोऽषोडशिकः कॢप्तः यदि वा षोडशिमानिति तु ब्राह्मणान्तरानुसारेणोक्तं अस्य चातिरात्रस्य प्रयोग आदवेवास्माभिर्दर्शितः वक्ष्यमाणानां रात्रेर्विशेषमाह अहीनिक्याँ रात्रौ पण्यंपण्यमित्सोतार इति श्रौतकक्षं दैवोदासं होतृषाम कौत्सस्य लोक आष्टादँष्ट्रमा त्वा विशन्त्विन्दव इत्येतासु समानमितरँ सात्त्रिक्या ६-१-१ सर्वस्तोमस्योपवती प्रतिपत् स्वासु श्यैतं परिस्वानार्भवीया सँहितादुत्तरं जराबोधीयमान्धीगवादाथर्वणँ समानमितरं प्रथमेन साहस्रेण तस्य ज्योतिष्टोमोऽतिरात्रः षोडशिमान् ६-१-२

ऋग्वेदादिभाष्यभूमिका (दयानन्दसरस्वतीविरचिता) — २५. ग्रन्थप्रामाण्याप्रामाण्यविषयः[] य ईश्वरोक्ता ग्रन्थास्ते स्वतःप्रमाणं कर्त्तुं योग्याः सन्ति , ये जीवोक्तास्ते परतःप्रमाणार्हाश्च। ईश्वरोक्तत्वाच्चत्वारो वेदाः स्वतःप्रमाणम्। कुतः ? तदुक्तौ भ्रमादिदोषाभावात् , तस्य सर्वज्ञ- त्वात् सर्वविद्यावत्त्वात् , सर्वशक्तिमत्त्वाच्च। तत्र वेदेषु वेदानामेव प्रामाण्यं स्वीकार्यं , सूर्यप्रदीपवत्। यथा सूर्य्यः प्रदीपश्च स्वप्रकाशेनैव प्रकाशितौ सन्तौ सर्वमूर्त्तद्रव्यप्रकाशकौ भवतः , तथैव वेदाः स्वप्रकाशेनैव प्रकाशिताः सन्तः सर्वानन्यविद्याग्रन्थान् प्रकाशयन्ति। ये ग्रन्था वेदविरोधिनो वर्त्तन्ते , नैव तेषां प्रामाण्यं स्वीकर्त्तुं योग्यमस्ति। वेदानां तु खलु अन्येभ्यो ग्रन्थेभ्यो विरोधादप्य- प्रामाण्यं न भवति , तेषां स्वतः प्रमाण्यात्तद्भिन्नानां ग्रन्थानां वेदाधीनप्रामाण्याच्च। ये स्वतःप्रमाणभूता मन्त्रभागसंहिताख्याश्चत्वारो वेदा उक्तास्तद्भिन्नास्तद्व्याख्यानभूता ब्राह्मणग्रन्था वेदानुकूलतया प्रमाणमर्हन्ति। तथैवैकादशशतानि सप्तविंशतिश्च वेदशाखा वेदार्थव्याख्याना अपि वेदानुकूल…

ऋग्वेदादिभाष्यभूमिका (दयानन्दसरस्वतीविरचिता) — २७. पठनपाठनविषयः[] ऐसा जो विद्वान् है, वह संसार को सुख देने वाला होता है। (नैनं हि॰) उस को कोई भी मनुष्य दुःख नहीं दे सकता। क्योंकि जिस के हृदय में विद्यारूप सूर्य प्रकाशित हो रहा है, उस को दुःखरूप चोर दुःख कभी नहीं दे सकते। (अधेन्वा च॰) और जो कोई अविद्यारूप अर्थात् अर्थ और अभिप्रायरहित वाणी को सुनता और कहता है, उस को कभी कुछ भी सुख प्राप्त नहीं हो सकता। किन्तु शोकरूप शत्रु उस को सब दिन दुःख ही देते रहते हैं। क्योंकि विद्याहीन होने से वह उन शत्रुओं को जीतने में समर्थ नहीं हो सकता। इसलिये अर्थज्ञानसहित ही पढ़ने से मनचाहा सुखलाभ होता है॥6॥ मनुष्यैर्वेदार्थविज्ञानाय व्याकरणाष्टाध्यायी-महाभाष्याध्ययनम्। ततो निघण्टुनिरुक्तछन्दोज्योतिषां वेदाङ्गानाम्। ततो मीमांसावैशेषिकन्याय-योगसांख्यवेदान्तानां वेदोपाङ्गानां षण्णां शास्त्राणाम्। तत ऐतरेय-शतपथ-सामगोपथ-ब्राह्मणानामध्ययनं च कृत्वा वेदार्थपठनं कर्त्तव्यम्। यद्वा एतत्सर्वमधीतवद्भिः कृतं वेदव्याख्यानं दृष्ट्वा च वेदार्थज्ञानं सर्वैः कर्त्तव्यमिति। कुतः

लिधंसा

[सम्पादन]
  1. विकिस्रोतः – आपस्तम्बीय श्रौतप्रयोगः/अग्निहोत्रप्रयोगः
  2. विकिस्रोतः – आर्षेयकल्पः/अध्यायः ०६
  3. विकिस्रोतः – ऋग्वेदादिभाष्यभूमिका (दयानन्दसरस्वतीविरचिता)/२५. ग्रन्थप्रामाण्याप्रामाण्यविषयः
  4. विकिस्रोतः – ऋग्वेदादिभाष्यभूमिका (दयानन्दसरस्वतीविरचिता)/२७. पठनपाठनविषयः