दर्शन(हिन्दू धर्म)
भारतीय दर्शया आस्तिक परम्पराय् वेदय् आधारिद दर्शन हिन्दू धर्मय् दुथ्याः।
इतिहास
[सम्पादन]भारतीय दर्शनया छगू विशिष्टता थ्व ख कि थुकिलि यथार्थया प्रकृतिया अन्वेषण, ज्ञानय् थ्यनेगु लँपुत व निर्वाणय् गथे यानाः थ्यनेगु धइगु आध्यात्मिक न्ह्यसःयात एकीकृत यानातःगु दु । ईसापूर्व ९००या आसपास वेद दयेकीगु इलय् थ्व शुरु जूगु खः । वेद हिन्दू धर्मया आधारभूत धर्मग्रन्थ खःसा थुकिलि स्वयं व अन्तिम यथार्थया दथुइ स्वापूया विषयया लिसें आत्माया विगतया कर्मया आधारय् गथे यानाः पुनर्जन्म जुइ धइगु न्ह्यसःया चिन्तन जुइ । थ्व ईलय् बुद्ध धर्म व जैन धर्म थें न्याःगु गैर-वैदिक शिक्षाया नं उदय जुल। बुद्ध धर्मया पलिस्था गौतम बुद्धं (५६३–४८३ ईसापूर्व) यानादिल, गुम्हेस्यां स्थायी आत्माया वैदिक विचारयात चुनौती बियादिल व दुःखं मुक्त जुइगु लँपु प्रस्ताव यानादिल । जैन धर्मया पलिस्था महावीर (५९९–५२७ ईसापूर्व) नं यानादिल, गुम्हेस्यां अहिंसाया नापं सकल जीवनया सम्मानयात नं बः बियादिल।
वयां लिपाया शास्त्रीय काल करिब २०० ईसापूर्वय् न्ह्याःगु खः [१] व थुकिया विशेषता हिन्दू धर्मया ६गु रूढिवादी परम्परा न्याय, वैशेषिक, साँख्य, योग, मीमांसा व वेदान्तया उदय ख। थ्व ईले लिपा अद्वैत वेदान्तया पाठया विकास जुल। थ्व इलय् आदि शंकरं ( c. ७०० –७५० ई.) सकतां छगू हे खः व यक्व विशिष्ट वस्तुं दयाच्वंगु ब्रम्हाण्डया छाप छगू भ्रम खः धकाः धाल । थ्व स्वया भतिचा पाःगु दृष्टिकोण रामानुजं (१०१७–११३७ ई.) न्ह्यथनादिल, [lower-alpha १] गुम्हेस्यां विशिष्टाद्वैत वेदान्तया परम्पराया पलिस्था यानादिल व व्यक्तिगत वस्तुत हलिंया अन्तर्निहित सत्यया छगू पक्ष वा भागया रुपय् सत्य ख धकाः तर्क बियादिल। [३] वय्कलं भक्ति आन्दोलनयात नं लोकप्रिय यायेत ग्वाहालि यानादिल, गुकिलिं आध्यात्मिक लँपुया रुपय् दैवीय प्रति भक्ति स्यनाबिल व भक्तिकाल ईसापूर्व १७गु निसें १८गु शताब्दी तक्क दयाच्वन। आधुनिक ई करिब १८०० ई. निसें शुरु जुल व थुकिया विकास पश्चिमी चिन्तननापया अन्तरक्रियां जुल। दार्शनिकतसें विविध दार्शनिक व धार्मिक शिक्षायात सामंजस्य यायेत ब्यापक व्यवस्था दयेकेगु कुतः यात । दसुया निंतिं स्वामी विवेकानन्द (ई. १८६३–१९०२) नं अद्वैत वेदान्तया शिक्षायात छ्यला फुक्क थीथी धर्म छगू हे दैवीयपाखे वनीगु लँपु खः धकाः तर्क यानादिल
मू ब्वथला
[सम्पादन]हिन्दू दर्शनया परम्पराय् 'वेद' या प्रामाणिकतायात आधार कायेगु याइ। थ्व पुचलं वेदया प्रामाणिकतायात स्वीकार याइ। थुकियात 'षड्दर्शन' (खुगू दर्शन) धकाः नं नांजाः:
- न्याय: तर्क व तर्कशास्त्रय् आधारित।
- वैशेषिक: परमाणुवाद व पदार्थया वर्गीकरणय् आधारित।
- सांख्य: प्रकृति व पुरुष (चेतना) या द्वैतवादय् आधारित।
- योग: मन व म्हया नियन्त्रण पाखें समाधि थ्यनेगु पद्धति।
- मीमांसा: वेदया कर्मकाण्ड व धर्मया व्याख्या।
- वेदान्त: उपनिषदया सार, गुकिं ब्रह्म व आत्माया एकताय् जोड बी।
लिधंसा
[सम्पादन]- ↑ Template:Multiref
- ↑ Ranganathan, 1. Rāmānuja's Life and Works.
- ↑ Ranganathan, Lead Section, 2c. Substantive Theses.
| |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
- ↑ These dates are traditionally cited but some recent scholars suggest that his life ran from 1077 to 1157.[२]
<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found