तन्त्र



तन्त्र (Tantra) धइगु छगू प्राचीन एसियाया छगू आध्यात्मिक परम्परा खः, गुकिं म्हः, नुगः व ब्रह्माण्डया शक्ति (Energy) यात छ्यलाः ज्ञान व मुक्ति प्राप्त यायेगु मार्ग क्यनी। तन्त्र धाःगु केवल मन्त्र जक मखुसें छगू साधनाया पद्धति(Technique) खः गुकिं मनूया चेतनायात थकाइगु थीथी ज्याझ्वः जूगु तन्त्र अभ्यास याइपिनिगु धापू दु।
तन्त्रया मू आधार
[सम्पादन]थीथी तन्त्रया थीथी अवधारणात दु। तन्त्र दर्शनय् शिव (चेतना) व शक्ति (ऊर्जा) या मिलनयात दकलय् तःधंगु सत्य धकाः हनिगु या। थुकिया छुं विश्वास थथे दु:
- ब्रह्माण्ड व म्ह: तन्त्रं मनूया म्हयात ब्रह्माण्डया हे छगू चिधंगु स्वरूप (Microcosm) धकाः म्हसीकी व शरीर दुनेया शक्ति केन्द्रतय्यात 'चक्र' धाइ।
- साधना: थुकी मन्त्र, यन्त्र, व मुद्रा (ल्हातया इसारा) या छ्यलाबुला यानाः ध्यान याइ।
- सकारात्मकता: तन्त्रं संसारयात माया वा भ्रम जक मकासे, थुकियात दिव्य शक्तिया अभिव्यक्तिया कथं नं काइ।
तन्त्रया ब्वथला
[सम्पादन]तन्त्रय् दूगु मू मार्ग थथे दु :
- दक्षिणमार्ग : थुकी ध्यान, भक्ति व सात्विक पूजाया छ्यलाबुला जुइ।
- वाममार्ग: थुकी छुं रहस्यमय व पञ्चमकार (मद्य, मांस, मत्स्य, मुद्रा, मैथुन) थेंज्याःगु विशेष साधना जुइ।
नेवाः संस्कृति व तन्त्र
[सम्पादन]नेवाः समाज व तन्त्र दथुइ तसकल हे गाढा स्वापू दु। नेपाः गाः तन्त्रया छगू तःधंगु केन्द्र खः:
- आगम छेँ: नेवाः छेँजः व कुल दुने तान्त्रिक पूजा यायेत 'आगम छेँ' दइ।
- चर्या प्याखँ: थ्व प्याखँ तान्त्रिक मन्त्र व मुद्राय् आधारित जुइ, गुकी द्यःया शक्ति शरीरय् दुहाँ वइगु विश्वास याइ।
- शक्तिपीठ: येँ, यल व ख्वपया बाराही, अष्टमातृका व गुह्येश्वरी थेंज्याःगु देगःत तान्त्रिक विधिकथं पलिस्था यानातःगु खः।
शास्त्रय् दसु
[सम्पादन]तन्त्र खँग्वःया थीथी शास्त्रय् छ्यलातःगु छुं दसु थथे दु:
अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् २ — अध्यायः २४[१] }}
सीता-अध्यक्षः कृषि-तन्त्र-शुल्ब-वृक्ष-आयुर्-वेदज्ञस्तज्-ज्ञ-सखो वा सर्व-धान्य-पुष्प-फल-शाक-कन्द-मूल-वाल्लिक्य-क्षौम-कार्पास-बीजानि यथा-कालं गृह्णीयात् ।। ०२.२४.०१ ।।
बहु-हल-परिकृष्टायां स्व-भूमौ दास-कर्म-कर-दण्ड-प्रतिकर्तृभिर्वापयेत् ।। ०२.२४.०२ ।।
कर्षण-यन्त्र-उपकरण-बलीवर्दैश्चएषां असङ्गं कारयेत् । कारुभिश्च कर्मार-कुट्टाक-मेदक-रज्जु-वर्तक-सर्प-ग्राह-आदिभिश्च ।। ०२.२४.०३ ।।
अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् ८ — अध्यायः ३[२]
नैति कौटिल्यः ।। ०८.३.५२ ।।
सप्रत्यादेयं द्यूतं निष्प्रत्यादेयं स्त्री-व्यसनं ।। ०८.३.५३ ।।
अदर्शनं कार्य-निर्वेदः काल-अतिपातनादनर्थो धर्म-लोपश्च तन्त्र-दौर्बल्यं पान-अनुबन्धश्चैति ।। ०८.३.५४ ।।
"स्त्री-पान-व्यसनयोः स्त्री-व्यसनम्" इति वातव्याधिः ।। ०८.३.५५ ।।
"स्त्रीषु हि बालिश्यं अनेक-विधं निशान्त-प्रणिधौ व्याख्यातं ।। ०८.३.५६ ।।
अष्टाङ्गहृदयम् — सूत्रस्थानम् — अध्यायः १२[३]
गच्छत्य् उभय-जन्मा तु दोष-कर्म-क्षयात् क्षयम् ॥ ५९ ॥
द्वि-धा स्व-पर-तन्त्र-त्वाद् व्याधयो ऽन्त्याः पुनर् द्वि-धा ।
पूर्व-जाः पूर्व-रूपाख्या जाताः पश्चाद् उपद्रवाः ॥ ६० ॥
आर्षेयकल्पः — अध्यायः ०८[४] ज्योतिरुक्थ्यः । तस्य साहस्रं बहिष्पवमानं यथा प्रथमस्य । संहितस्य लोके मौक्षम् (ऊ० १२. २. ४) नार्मेधस्याष्टादंष्ट्रम् (ऊ० २. १. १२)। उद्धरति रात्रिम् ॥ १॥ समानमितरं द्वितीयेनैकस्तोमेन ॥ २ ॥ इति । पवस्व वाचो अग्रियो ( सा० ७७५-७) दविद्युतत्या रुचा (सा० ६५४-६) पवमानस्य ते कवे (सा० ७८७-९) इति बहिष्पवमानम्। अग्निं दूतं-मित्रं वयमिन्द्रमिद्गाथिनो-इन्द्रे अग्ने-(सा० ७९०-८०२) त्याज्यानि । उच्चा ते जातमन्धस (सा० ६७२-५) इति गायत्रं चामहीयवं (ऊ० १. १. १) च । पुनानः सोम धारये-(सा० ६७५-६)ति समन्तं (ऊ० ६. २. २) च यौधाजयं (ऊ० १. १. ३) च । वृषा शोण (सा० ८०६-८) इति पार्थ-(ऊ० ७. १.६)मन्त्यम् । बृहच्च (र० १.१. ५) वामदेव्यं (ऊ० १.१.५) च श्यैतं (ऊ० २.१.३) च कालेयं ( ऊ० १.१.७) चेति पृष्ठानि । स्वादिष्ठये-(सा० ६८९-९१)ति गायत्रमौक्षे (ऊ० १२. २. ४)। पवस्वेन्द्रमच्छे-(सा० ६९२-६)ति सफ-(ऊ० १.१.९) श्रुध्ये (ऊ० ८.१.२०)। पुरोजिती वो अन्धस ( सा० ६९७-९ ) इति श्यावाश्वान्धीगवे (ऊ०१.१.११-२)। सूर्यवतीषु (सा० १३७०-२) काव(ऊ…