दक्षिण अफ्रिका

{{{native_name}}}

गणतन्त्र दक्षिण अफ्रिका

• Republiek van Suid-Afrika
• IRiphabliki yeSewula Afrika
• IRiphabliki yaseMzantsi Afrika
• IRiphabliki yaseNingizimu Afrika
• IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika
• Rephaboliki ya Afrika-Borwa
• Rephaboliki ya Afrika Borwa
• Rephaboliki ya Aforika Borwa
• Riphabliki ra Afrika Dzonga
• Riphabuḽiki ya Afurika

ध्वांय Coat of arms
म्ये: दक्षिण अफ्रिकाया राष्ट्रिय गान
दक्षिण अफ्रिकायागु नक्सा
राजधानी	प्रेटोरिया (कार्यपालिकाexecutive) ब्लोएम्फोन्तैन (न्यायपालिका) केप टाउन (व्यवस्थापिका) 25°43′S 28°17′E
तधंगु सहर	जोहानेजबर्ग (2006)
औपचारिक भाय	११ अफ्रिकांस अंग्रेजी भाषा दक्षिण न्देबेले भाषा उत्तर सोथो भाषा सोथो भाषा स्वाती भाषा त्सोङा भाषा त्स्वाना भाषा भेन्डा भाषा झोसा भाषा जुलु भाषा
सरकार	संसदीय प्रजातन्त्र
- दक्षिण अफ्रिकाया राष्ट्रपति	थाबो म्बेकी
स्वतन्त्रता	संयुक्त अधिराज्य नं
- दक्षिण अफ्रिकाया एकता	मे ३१ १९१०
- स्ट्याच्युट अफ वेस्टमिनिस्टर १९३१	डिसेम्बर ११ १९३१
- गणतन्त्र	मे ३१ १९६१
क्षेत्रफल
- फुकं	१,२२१,०३७ किमि² (२५औं)
	(४७१,४४३ वर्ग माइल)
- लयागु प्रतिशत (%)	म्हो
जनसंख्या
- २००५ एस्टिमेटेड	४७,४३२,००० (२६औं)
- २००१ सेन्सस्	४४,८१९,२७८
- जनघनत्व	३९/किमि² (१६३थासे) (१०१/वर्ग माइल)
कुल ग्राहस्थ उत्पादन (पि पि पि)	२००५ एस्टिमेट
- फुकं	$५७०.२ बिलियन (१८औं)
- प्रति छ्यं	$१२,१६१ (५७औं)
मुद्रा	दक्षिण अफ्रिकाली र्‍यांड (ZAR)
ई क्षेत्र	SAST (UTC+२)
इन्टरनेट TLD	.za
कलिंग कोड	+२७

गणतन्त्र दक्षिण अफ्रिका अफ्रिकाया दक्षिणी भागय् दुगु छगु देय् ख। थुकिगु लागाय् नामिबिया, बोत्स्वाना, जिम्बाब्वे, मोजाम्बिक, स्वाजील्यांड, व लेसोथो ला। दक्षिण अफ्रिका कमनवेल्थ अफ नेसनस्या सदस्य ख। थ्व देय्‌यात अफ्रिकाया सामाजिक व आर्थिक कथं दक्ले विकशित देय्‌या रुपय् काय्‌गु या।

इतिहास

दक्षिण अफ्रिकाया इतिहास धाःगु अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागया विविध व जटिल इतिहास खः। थ्व क्षेत्रय् द्वलंद्वः दँ न्ह्यः निसें खोइसा (Khoisan) मूलवासीत च्वनाच्वंगु दु। लिपा बान्टु (Bantu) भाषी प्रजातितयेगु आगमन जुल सुनां कृषि व धातु प्रविधिया प्रसार यात। सन् १६५२य् डच इष्ट इन्डिया कम्पनीं केप टाउनय् न्हापांगु युरोपीय बस्ती दयेकल, गुकिं डच (बोएर) नागरिकतयेगु आगमनयात न्ह्याकल। १९गु शताब्दीया न्हापांगु भागय् बेलायतं केप कोलोनीत कब्जा यात, गुकिया यानाः डच बोएर व बेलायती साम्राज्य दथुइ तःधँगु द्वन्द्व जुल। थ्व द्वन्द्व लिपांगु ईलय् बोएर युद्ध (Boer Wars)य् परिणत जुल, गुकिं बेलायत त्यात। सन् १९१०य् अटोनोमस युनियन अफ साउथ अफ्रिकाया पलिस्था जुल। सन् १९४८य् नेशनल पार्टीं सत्ता कायेधुंकाः रंगभेद (Apartheid)या संस्थागत नीति लागू यात, गुकिं गैर-श्वेत नागरिकतयेत अमानवीय भेदभाव यात। रंगभेद विरुद्ध अफ्रिकन नेशनल कंग्रेस (ANC) व नेल्सन मण्डेला थेंज्याःपिं नेतातयेसं ताःहाकःगु संघर्ष यात। सन् १९९४य् न्हापांगु प्रजातान्त्रिक निर्वाचन जुल व नेल्सन मण्डेला न्हापाम्ह हाकुम्ह राष्ट्रपति जुयाः रंगभेदया अन्त्य याःगु खः।

नेल्सन मन्डेला

नेल्सन रोलिहलाहला मण्डेला छम्ह दक्षिण अफ्रिकाया रंगभेद विरोधी कार्यकर्ता, राजनीतिज्ञ, व राजनेता ख गुम्हेस्यां सन् १९९४ निसें १९९९ तक्क दक्षिण अफ्रिकाया न्हापांम्ह राष्ट्रपतिया रुपय् ज्या यानादिल। वय्कः दक्षिण अफ्रिकाया राज्यया पूर्ण प्रतिनिधित्वात्मक लोकतान्त्रिक निर्वाचनय् निर्वाचित जुयादिम्ह न्हापांम्ह राष्ट्रपति ख। नापं, वय्कः दक्षिण अफ्रिकाया न्हापांम्ह हाकुम्ह राष्ट्रपति ख। वय्कःया सरकारं नश्लीय मेलमिलापयात बल्लाकाः रंगभेदया परम्परायात भंग यायेगुलिइ ध्यान केन्द्रित यात। वैचारिक रुपं अफ्रिकी राष्ट्रवादी व समाजवादी जुयादीम्ह वय्कलं सन् १९९१ निसें १९९७ तक अफ्रिकी नेशनल कांग्रेस (एएनसी) पार्टीया नायः जुयादीगु खः।

झोसा (Xhosa) जातियाम्ह मण्डेलाया जन्म दक्षिण अफ्रिकाया म्वेजो(Mvezo)य् च्वंगु थेम्बु (Thembu) राजपरिवारय् जूगु खः । वय्कलं जोहानसबर्गय् वकिलया रुपय् ज्या याये न्ह्यः फोर्ट हेरे विश्वविद्यालय व विटवाटर्सरान्ड विश्वविद्यालयय् कानूनया अध्ययन यानादीगु खः। अन वय्कः उपनिवेश विरोधी व अफ्रिकी राष्ट्रवादी राजनीतिइ संलग्न जुयादिल, सन् १९४३य् अफ्रिकन न्यासनल कांग्रेस(एएनसि)य् दुथ्यानादिल व सन् १९४४य् युवा लीगया सह-संस्थापक जुयादिल। राष्ट्रिय पार्टीया भुयु-जक सरकारं रंगभेद स्थापित यायेधुंका नश्लीय विभाजनया व्यवस्था यात गुकिलिं भुयुतेत शक्ति बिल। मण्डेला व कांग्रेसं थुकियात क्वथलेगु कुतः यानादिल। वय्कःयात एएनसिया ट्रान्सवाल शाखाया नायः नियुक्त यात, सन् १९५२या डिफाइन्स अभियान व सन् १९५५या एएनसि अफ द पिपुलय् वय्कःया संलग्नताया कारणं वय्कःया नां अप्वल। वय्कःयात तःक्वःमछि विद्रोही गतिविधिया कारणं गिरफ्तार याःगु खःसा सन् १९५६ य् जूगु देशद्रोहया मुद्दाय् असफल मुद्दा चले जूगु खः। मार्क्सवादया प्रभावय् लानाः वय्कलं गोप्य रुपं प्रतिबन्धित दक्षिण अफ्रिकी कम्युनिष्ट पार्टी (एसएसीपी)या सदस्यता कयादिल। न्हापा अहिंसक विरोधया निंतिं प्रतिबद्ध जूसां एसएसीपीया ग्वाहालिइ वय्कलं सन् १९६१ य् शार्पभिल नरसंहार लिपा उग्रवादी uMkhonto we Sizwe या सह-संस्थापन यानादिल व रंगभेद सरकार विरुद्ध तोडफोड अभियानया नेतृत्व यानादिल। सन् १९६२इ वय्कःयात गिरफ्तार यानाः जेलय् तल, व रिभोनिया ट्रायल लिपा राज्ययात सत्ताच्युत यायेगु षडयन्त्र याःगु द्वपनय् जन्मकैदया सजायँ बिल।

मण्डेला रोबेन आइल्याण्ड, पोल्समूर जेल व भिक्टर भर्स्टर जेलया दथुइ २७ दँतक कैदय् च्वनादिल। आन्तरिक व अन्तर्राष्ट्रिय दबाव अप्वयावंसें व नश्लीय गृहयुद्धया खतराया दथुइ सन् १९९०य् वय्कःयात कैदमुक्त यात। मण्डेला व डी क्लर्कं रंगभेदया अन्त्यया निंतिं वार्ता यायेगु कुतःया नेतृत्व यात, गुकिया लिच्वः कथं सन् १९९४य् बहुजातीय आम निर्वाचन जुल गुकिलि मण्डेलां एएनसियात त्याकाः राष्ट्रपति जुयादिल। न्हूगु संविधान जारी याःगु व्यापक गठबन्धन सरकारया नेतृत्व यानाः मण्डेलां देय्या नश्लीय पुचः दथुइ मेलमिलापयात बः बियाः विगतया मानव अधिकार उल्लंघनया अनुसन्धान यायेत सत्य व मेलमिलाप आयोग दयेकल। आर्थिक रुपं वय्कःया प्रशासनं थःगु हे समाजवादी विश्वासया बाबजुद नं थःगु पूर्ववर्तीया उदारवादी ढाँचायात कायम यानादिल, भूमि सुधारयात प्रोत्साहित यायेगु, गरिबी विरुद्ध ल्वायेगु व स्वास्थ्य सेवा विस्तार यायेगु उपाय नं न्ह्यब्वयादिल। अन्तर्राष्ट्रिय रुपं मण्डेलां पान एम फ्लाइट १०३ बम विस्फोटया मुद्दाय् मध्यस्थताया रुपय् ज्या यानादिल व सन् १९९८ निसें १९९९ तक गैर संलग्न आन्दोलनया महासचिवया रुपय् ज्या यानादिल। वय्कलं निक्वःगु राष्ट्रपति कार्यकाल अस्वीकार यानादिल व वय्कःया उत्तराधिकारी थाबो म्बेकी राष्ट्रपति जुल। मण्डेला छम्ह अग्रज राजनेता जुया दानशील नेल्सन मण्डेला फाउन्डेसनया माध्यमं गरिबी व एचआइभी एड्स विरुद्ध ल्वायेगु ज्याय् ध्यान केन्द्रित यात।

मण्डेला थःगु जीवनया यक्व ई विवादास्पद व्यक्तित्व जुयादिल। दक्षिणपन्थी आलोचकतय्सं वय्कःयात कम्युनिष्ट आतंकवादी धकाः भर्त्सना याःसां सुदूर वामपन्थीतय्सं वय्कःयात रंगभेदया समर्थकतलिसे वार्ता व मेलमिलाप यायेत तसकं उत्सुक तायेकूम्ह धकाः आलोचना यात। अथेजुसां वय्कलं थःगु राजनैतिक सक्रियताया निंतिं अन्तर्राष्ट्रिय कथं प्रशंसा प्राप्त यानादिल। विश्वव्यापी रुपं वय्कःयात लोकतन्त्र व सामाजिक न्यायया नायःया रुपय् कायेगु या। वय्कलं नोबेल शान्ति सिरपाः लिसें २५० स्वयां अप्वः सम्मान प्राप्त यानादीगु दु। वय्कःयात दक्षिण अफ्रिका दुने तसकं सम्मान याइ, गन वय्कःयात प्रायः वय्कःया थेम्बु कुलया नां "मादिबा" वा "राष्ट्रया अबु"या नामं म्हसीकिगु याइ।

भूगोल

फिसःबुँ

• कालाहारी फिसःबुँ: थ्व अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ बोत्स्वाना, नामिबिया व दक्षिण अफ्रिकायागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क्षेत्रफल ९ लखः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सकल थाय्‌ धाथेंगु शुद्ध फिसःबुँ मखु, तर छगू semi-arid (अर्ध-सुख्खा) क्षेत्र खः। थन छुं भागय् वा वइगु जुयाः घाँय् व झाःत बुइ फु। थन नाँजाःगु हाकुगु-फि व ह्याँगूँ फिया ख्यः दु। थनया प्राणी जीवनय् सिँह (lion), चीता, जिराफ व यक्व कथंया मृग (antelope) खनेदु। थन सान (San) वा बुशमेन (Bushmen) नांयागु प्राचीन आदिवासी जाति च्वनि। थ्व जातिपिंसं द्वलंद्व दँ निसें थनयागु विषम वातावरणय् शिकार व लः मुंकाः म्वानाच्वँगु दु। थन ओकाभाङ्गो डेल्टा (Okavango Delta) नांया प्रसिद्ध लःया क्षेत्र दु। कालाहारी फिसःबुँ अफ्रिकाया छगू तसकँ जीवन्त प्राकृतिक पारिस्थिकीय प्रणाली खः। थुकिया सौन्दर्य व वन्यजन्तुया कारणं थ्व पर्यटनयागु लागि नाँजाः।