तोगो

𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐮𑐶𑐥𑐶𑐂 𑐧𑑂𑐰𑐣𑐾𑐟: 𑐟𑑀𑐐𑑀 𑐟𑐶𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑄𑑋

	[[Image:\|110px\|Coat of Arms Togoयागु]]
ध्वांय	Coat of Arms

म्ये: Salut à toi, pays de nos aïeux
(Hail to thee, land of our forefathers)

राजधानी

तधंगु सहर

औपचारिक भाय

सरकार

- President Faure Gnassingbé

- Prime Minister Yawovi Agboyibo

Independence

- From France April 27, 1960

क्षेत्रफल

- फुकं 56,785 किमि² (125th)

(21,925 वर्ग माइल)

- लयागु प्रतिशत (%) 4.2

जनसंख्या

- July 2005 एस्टिमेटेड 6.1 million (102th ^*)

- जनघनत्व 108/किमि² (93rd ^**)
(280/वर्ग माइल)

कुल ग्राहस्थ उत्पादन (पि पि पि) 2005 एस्टिमेट

- फुकं $8.965 billion (144th ^*)

- प्रति छ्यं $1,700 (193rd ^*)

मुद्रा CFA franc (XOF)

ई क्षेत्र GMT (UTC+0)

इन्टरनेट TLD

.tg

कलिंग कोड +228

* Note: estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. Rankings based on 2005 figures CIA World Factbook - Togo
** Rankings based on 2005 figures (Source Unknown)

तोगो (आधिकारिक रुपं तोगोली गणतन्त्र) पश्चिमी अफ्रिकाय् लाःगु छगू सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्र ख। थ्व देशया सीमा उत्तरय् बुर्किना फासो, पूर्वय् बेनिन व पश्चिमय् घानानाप स्वाः। दक्षिणय् थ्व देशया चीहाकःगु समुद्री तट गिनीया खाडीइ लाः। तोगोया राजधानी व दकले तःधंगु नगर लोमे (Lomé) ख। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल करिब ५६,७८५ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व छगू चीधंगु व ताःहाकःगु देय् ख, थ्व देय्या आकार तसकं चिब्या। थ्व देशया आधिकारिक भाषा फ्रेन्च भाषा ख, तर स्थानीय स्तरय् एवे (Ewe) व काबिये (Kabiye) भाषात व्यापक रुपं ल्हाइ। थ्व देशं सन् १९६०य् फ्रान्सपाखे स्वतन्त्रता काःगु ख। थ्व छगू विकासशील राष्ट्र ख, गनया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् आधारित दु। थ्व देय् संयुक्त राष्ट्र संघ, अफ्रिकी संघ व अमिटी अफ्रिकन इकोनोमिक कम्युनिटीया सदस्य ख। थनया राष्ट्रिय मुद्रा सीएफए फ्रांक (CFA franc) ख। थ्व देय्या भौगोलिक अवस्थितिया कारणं थ्व पश्चिम अफ्रिकाया व्यापारिक केन्द्रया रुपं नांजाः।

इतिहास

तोगोया प्राचीन इतिहासया खँय् च्वयातःगु च्वखँ म्हो जक दु। ११गू निसें १६गू शताब्दीया दथुइ थन थीथी जनजातित वयाः च्वं वःगु खनेदु। विशेष यानाः एवे जनजाति पश्चिम पाखे व काबिये जनजाति पूर्व व उत्तर पाखे वयाः थन च्वन। १५गू शताब्दीइ पोर्चुगिजत थनया तटीय क्षेत्रय् थ्यन। इमिसं थ्व क्षेत्रयात दास व्यापारया केन्द्रया रुपं विकास यात। उकिं थ्व क्षेत्रयात 'दास तट' (Slave Coast) नं धाइगु ख। १७गू व १८गू शताब्दीइ थन यक्व दास व्यापार जुल। १९गू शताब्दीया अन्तय्, सन् १८८४य् जर्मनीं थ्व क्षेत्रयात थःगु औपनिवेशिक संरक्षण (protectorate) घोषित यात, गुकियात तोगोलेण्ड (Togoland) नां बिल। जर्मन शासनकालय् थन पूर्वाधार व बुँज्याया विकास यायेगु कुतः जुल। तर प्रथम विश्वयुद्धय् जर्मनीया पराजय लिपा थ्व क्षेत्र फ्रान्स व बेलायतया दथुइ ब्वथल। पश्चिमी भाग बेलायतं घानानाप स्वाना बिल, र पूर्वी भाग फ्रान्सया अधीनय् लात। थ्व पूर्वी भाग हे लिपा वयाः वर्तमान तोगो देय् जूगु ख। २७ अप्रिल १९६०य् तोगों फ्रान्सपाखे पूर्ण स्वतन्त्रता काल। स्वतन्त्रता लिपा थ्व देशय् राजनीतिक अस्थिरता सुरु जुल। सन् १९६७य् राष्ट्रपति ग्नासिङ्बे इयादेमा (Gnassingbé Eyadéma) नं कू (coup) यानाः सत्ता थःगु ल्हातय् काल। वय्कलं ३८ दँ तक एकदलीय व तानाशाही शासन यात। वय्कःया लिपा सन् २००५य् वय्कःया काय् फाउरे ग्नासिङ्बे (Faure Gnassingbé) राष्ट्रपति जुल, वय्कः आः तकं थ्व पदय् दु। थ्व देशया इतिहासय् राजनीतिक द्वन्द्व व लोकतन्त्रया आन्दोलन यक्व दँ तक न्ह्याःगु खनेदु।

भूगोल

तोगो पश्चिम अफ्रिकाय् छगू ताहाकःगु देय् ख। थ्व उत्तर निसें दक्षिण तक करिब ६०० किलोमिटर हाकः दःसा थुकिया ब्या उत्तरय् १६० किलोमिटर ति व दक्षिणय् जक ६० किलोमिटर ति दु। थ्व देशया भूगोलयात न्यागू मुख्य प्राकृतिक क्षेत्रय् बायेछिं। दक्षिणय् फि-सिथ (sandy coast) व ताल (lagoons) दु। वया उत्तरय् वात्ची (Ouatchi) पठार दु। देशया दथुइ तोगो गुंच्वकाझ्वः (Togo Mountains) लाः, गुगु दक्षिण-पश्चिम निसें उत्तर-पूर्व तक थ्यं। थ्व गुंच्वकाझ्वःया दकले तजाःगु च्वका अगौ (Mount Agou) ख, गुकिया जाः ९८६ मिटर दु। उत्तरय् ओती (Oti) स्वनिगः व छगू तजाःबं (plateau) दु। तोगोया जलवायु मुख्य रुपं उष्णकटिबंधीय (tropical) दु। दक्षिणय् दँय् निकः वा वइगु मौसम दइ, धाःसा उत्तरय् छकः जक वा वइगु मौसम दइ। थनया तापक्रम दच्छि हे ताहान्वइगु जुइ। थन थीथी कथंया स्वांमा व जंगली जनावरत दु। सभाना (Savanna) घाँय् ख्यः उत्तर पाखे व्यापक रुपं ला। तोगोया वातावरणय् गुं फँडानी व मरुभूमिकरण मुख्य समस्या जुयाच्वंगु दु।

अर्थतन्त्र

तोगोया अर्थतन्त्र मुख्य रुपं बुँज्याय् निर्भर दु। थ्व देय्या ६० प्रतिशत ति मनू बुँज्याय् आवद्ध दु। थनया मू मीगु बाली कोको (cocoa), कफी (coffee) व कपाय् (cotton) ख। थ्व वस्तुत विदेशय् मियाः देय्या आय आर्जन जुइ। थनया मेगु महत्वपूर्ण प्राकृतिक स्रोत फोस्फेट (phosphate) ख। तोगो हलिमय् फोस्फेट उत्पादन याइगु प्रमुख देय्त मध्ये छगू ख। थ्व नापं थन चूनल्वहँ व मार्बलया खानी दु। लोमे (Lomé) नगरय् दूगु बन्दरगाह पश्चिम अफ्रिकाया छगू प्रमुख व्यापारिक केन्द्र ख। थ्व बन्दरगाहं भू-परिवेष्ठित देय्त (दसु बुर्किना फासो, माली व नाइजर) यात पारवहन सुविधा बियाच्वंगु दु। थ्व देशया उद्योग क्षेत्र म्हो जक विकसित दु, गुकी मुख्य रुपं कृषि प्रशोधन व सिमेन्ट उत्पादन ला। तोगोया अर्थतन्त्रय् रेमिट्यान्सया नं तःधंगु भूमिका दु। थनया वैदेशिक व्यापार मुख्य रुपं फ्रान्स, चीन, घाना व भारतनाप जुइ। देशय् बेरोजगारी व गरिबीया स्तर तःजाः, उकिं थ्व देय् विदेशी सहायताय् यक्व निर्भर दु।

राजनीति

तोगो छगू राष्ट्रपतीय गणतन्त्र ख, गन बहुदलीय व्यवस्था दु। तर व्यावहारिक रुपं थ्व देशय् छगू हे परिवार व दलया वर्चस्व दु। राष्ट्रपति देय्या राष्ट्रप्रमुख व सेनाया सर्वोच्च कमाण्डर ख। राष्ट्रपतिया निर्वाचन सकल न्यादँय् प्रत्यक्ष मतदानपाखे जुइ। प्रधानमन्त्री सरकारया प्रमुख ख, सुयात राष्ट्रपतिं नियुक्त याइ। तोगोया संसदयात राष्ट्रिय एसेम्बली (National Assembly) धाइ। थुकी ९१ म्ह सदस्यत दइ, इमिगु कार्यकाल न्यादँया जुइ। थनया कानुनी प्रणाली फ्रेन्च नागरिक कानुन (French civil law) व परम्परागत कानुनया मिश्रण ख। देशया न्यायपालिकाय् सर्वोच्च अदालत (Supreme Court) दकले च्वय् ला। राजनीतिक रुपं तोगोयात न्यागू प्रशासनिक क्षेत्र (regions) य् ब्वथलातःगु दु। थ्व क्षेत्रत म्यारीटिम, प्लेटो, सेन्ट्रल, कारा व साभानेस ख। थ्व क्षेत्रत नं कम्युन व प्रिफेक्चरय् विभाजित दु। तोगो अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् शान्ति स्थापना कार्यय् सक्रिय जुइगु या। थ्व देशं संयुक्त राष्ट्र संघया थीथी मिसनय् थःगु सेना छ्वइ। तोगोया राजनीतिइ मानव अधिकारया उल्लंघन व प्रेस स्वतन्त्रताया म्हो अवस्था कयाः अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना जुयाच्वंगु दु।