रुस

Российская Федерация
Rossiyskaya Federatsiya
रुसी महासंघ

ध्वांय राष्ट्रीय चिं
म्ये: Hymn of the Russian Federation
रुसयागु नक्सा
राजधानी	मस्को 55°45′N 37°37′E
तधंगु सहर	राजधानी
औपचारिक भाय	रुसी भाषा official throughout nation; thirty others co-official in various regions
सरकार	Semi-presidential federal republic
- President	Dmitry Medvedev
- Prime Minister	Vladimir Putin
Formation
- Founded	862 AD
- Declared	June 12 1990
- Finalized	December 25, 1991
क्षेत्रफल
- फुकं	17,075,400 किमि² (1st)
	(6,592,800 वर्ग माइल)
- लयागु प्रतिशत (%)	13
जनसंख्या
- 2006 एस्टिमेटेड	142,754,000 (9th)
- 2002 सेन्सस्	145,274,019
- जनघनत्व	8.3/किमि² (209th) (21.8/वर्ग माइल)
कुल ग्राहस्थ उत्पादन (पि पि पि)	2006 एस्टिमेट
- फुकं	$1.727 trillion (8th1)
- प्रति छ्यं	$12,096 (59th)
मुद्रा	Ruble (RUB)
ई क्षेत्र	(UTC+2 to +12)
- वर्खा (DST)	(UTC+3 to +13)
इन्टरनेट TLD	.ru (.su reserved)
कलिंग कोड	+7
Russia portal

रुस वा रसिया छगु त्रान्सकन्तिनेन्तल देय् ख। थ्व देय् उत्तरी युरेसिया (एसिया व युरोप)य् ला। १,७०,७५,४०० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल दुगु थ्व देय् हलिमया दक्ले तधंगु देय् ख। हलिमया २गु तधंगु देय् क्यानादा स्वया थ्व देय् थ्यं-मथ्यं २ गुना तधं। थ्व देय्‌य् यक्व मात्राय् खनिज व उर्जा स्रोत दु। रुसया जनसंख्या हलिम देय्‌ कथंया जनसंख्याय् ९गु दक्ले तधंगु जनसंख्या ख। रुसया लागाय् नर्वे, फिनल्यान्ड, इस्टोनिया, ल्याट्भिया, लिथुआनिया, पोल्यान्ड, बेलारस, युक्रेन, ज्योर्जिया, अजरबैजान, कजाखस्तान, चीन, मङ्गोलिया, व उत्तर कोरिया ला। थ्व देय्‌यात संयुक्त राज्य अमेरिका (अलास्काय्), स्वीडेन, व जापाननाप चिधंगु लया पुचः (क्रमशःबेरिङ स्ट्रेट, बाल्टिक समुद्र, व La Pérouse स्ट्रेट)नं बायातगु दु।

न्हापा सोभियत संघीय समाजवादी गणतन्त्रया सोभियत संघ (USSR)या छगु गणराज्य रुस, डिसेम्बर १९९१या सोभियत संघया बाय्‌ज्या धुंका रूसी संघ जुल। सोभियत युग धुंका सोभियत युनियनया रुसय् लाःगु जनसंख्या व उद्योग रुसयात हस्तान्तरण जुल।

रुसया बिघटन धुंका वगु न्हुगु देय् रुसी संघ सोभियत संघ थें ग्रेट पावर जुया पिहां वल। थ्व देय्‌यात उर्जा सुपरपावरया कथं नं काय्‌गु या। थ्व देय्‌यात सोभियत युनियनया उत्तराधिकरीया कथं संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा काउन्सिलय् स्थायी सिट ब्युगु दु नापं कूटनीतिक रुपय् नं थ्व देय्‌यात सोभियत संघया उत्तराधिकारीया कथं काय्‌गु या। थ्व देय् हलिमया आणविक शक्ति दुगु देय्‌य् छगु ख। रुस कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्सया मूओ देय्‌ व जी८या छगु सदस्य नं ख।

इतिहास

रुसया इतिहास धाःगु हलिमया दकले तःधँगु भूभाग दुगु राष्ट्रया विस्तृत इतिहास खः। ९गु शताब्दीइ पूर्वी स्लाभ मनूतयेसं 'किभन रुस' (Kievan Rus') या पलिस्था यात, गुगु रुसी राज्यया जग खः। १३गु शताब्दीइ मंगोल (गोल्डन होर्ड) आक्रमणं थ्व क्षेत्रयात तहस-नहस यात, तर लिपा मस्कोमितेसं मंगोलतयेत बुकाः मस्को राज्य दयेकल। १६गु शताब्दीइ 'इभान द तेरिबल' न्हापाम्ह जार (Tsar) जुल व रुसी साम्राज्यया विस्तार न्ह्याकल। पीटर द ग्रेट व क्याथरीन द ग्रेट थेंज्याःपिं शासकतयेसं रुसयात युरोपीय शक्ति व आधुनिक राष्ट्रय् परिणत यात। १९गु शताब्दीइ साम्राज्यया विस्तार साइबेरिया व मध्य एसिया तक जुल। सन् १९१७ या 'बोल्सेभिक क्रान्ति' य् जार शासन मदयेधुंका भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् हलिमया न्हापांगु कम्युनिष्ट राज्य 'सोभियत संघ' (USSR) या पलिस्था जुल। जोसेफ स्टालिनया नेतृत्वय् सोभियत संघं द्वितीय विश्वयुद्धय् नाजी जर्मनीयात बुकेगु ख्यलय् मू भूमिका म्हीतल व हलिमया सुपरपावर जुल। सोभियत संघ व अमेरिका दथुइ ताःहाकःगु 'शीत युद्ध' (Cold War) जुल। सन् १९९१य् सोभियत संघया विघटन जुल व आधुनिक 'रुसी महासंघ' (Russian Federation) दयावल। थौंकन्हे रुस हलिमया सैन्य व राजनीतिक ख्यलय् छगू मू शक्तिशाली राष्ट्र खः।

भूगोल

थ्व देय् उत्तर गोलार्धयागु उत्तरी थासे ला। युरोप व एसियायागु दक्ले उत्तरयागु थाय् थ्व हे देय्‌यागु अधीने ला। थ्व देय्‌यागु मू सहर मस्को व सन्त पिटरबर्ग ख। थ्व देय्‌यागु मू खुसि भोल्गा ख।

सागर

• ओखोत्स्क सागर: थ्व उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर रुसया कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, कुरुमु (होक्काइदो) टापु व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुकिया नां रुसया न्हापांगु पूर्वी बस्ती ओखोत्स्क नगरया नामं तःगु खः। थुकिया कुल क्षेत्रफल १५,८३,००० वर्ग किलोमिटर दु व औसत गाः ८३८ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,३७२ मिटर तक्क गाः दु। शीतकालय् (नोभेम्बर निसें अप्रिल तक्क) थ्व सागरया अप्वः धया थें भाग च्वापुं (pack ice) भुनाच्वनि, गुकिं यानाः थन लःखः संकेत यायेत तस्कं थाकुइ। थ्व सागरय् अमुर खुसि (Amur River) वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागया लःया चि-मात्रा (salinity) म्हो याइ। थ्व सागर न्या, विशेष यानाः साल्मन, क्र्याब व सिल (seal) या तःधंगु स्रोत खः। थ्व सागरया क्वय् तःधंगु परिमाणय् कचिगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार लुयावःगु दु। थ्व सागर रुसी नौसेना व सामरिक सुरक्षाया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण जलक्षेत्र खः।

अर्थतन्त्र

थ्व देय्‌य् येक्व प्राकृतिक स्रोतत दु। थ्व स्रोतय् पेट्रोलियम, प्राकृतिक ग्यांस आदि ला।

राजनीति

थ्व देय्‌ छगु संसदीय प्रणाली दुगु देय् ख। थ्व देशय् राष्ट्रपति व प्रधानमन्त्री दु।

तजिलजि

साहित्य

रुसी साहित्य धाःगु रुस देसय् व रुसी भासां च्वयातःगु साहित्यात्मक कृतियात थुइकेगु या। थ्व साहित्यया इतिहास मध्ययुगया धार्मिक च्वसुत पाखें न्ह्याःगु खसां १९गू शताब्दीइ थ्व साहित्यं हलिमय् तःधंगु स्वर्णयुगय् थ्यन। अलेक्जान्दर पुश्किनयात आधुनिक रुसी साहित्यया अबु व दकले महान चिनाखँमि कथं नालाकायेगु या। १९गू शताब्दीया उत्तरार्धय् लियो तल्स्तोय (War and Peace या च्वमि) व फिओदोर दोस्तोएभ्स्की (Crime and Punishment या च्वमि) थेंज्याःपिं उपन्यासकारतय्सं मनूया मनोविज्ञान व दर्शनया दकले गम्भीर च्वसुत च्वयादिल। एन्तोन चेखभ (Anton Chekhov) या च्वसुतय्सं हलिमया आधुनिक एकाङ्की बाखँ व नाट्य विधायात न्हूगु आयाम बिल। २०गू शताब्दीया सोभियत संघ (USSR) या इलय् साहित्यात्मक शैलीइ यक्व राजनैतिक नियन्त्रण व 'समाजवादी यथार्थवाद' (Socialist Realism) लागू जुल। थ्व हे इलय् म्याक्सिम गोर्की, बोरिस पास्तरनाक, व अलेक्ज्याण्डर सोल्झेनित्सिन थेंज्याःपिं च्वमिपिंसं वैचारिक संघर्ष यानाः नोबेल सिरपा त्याकल। रुसी साहित्य थःगु विशाल क्यानभास, गम्भीर दार्शनिक न्ह्यसः (जीवन, मृत्यु, द्यः, व नैतिकता), व सामाजिक यथार्थवादया निंतिं नांजाः। आःया इलय् नं रुसी साहित्य हलिमया फुकं साहित्यात्मक विचाः व दर्शनयात बांलाक अध्ययन यायेत छगू तःधंगु माध्यम जुयाच्वंगु दु।