बोलिभिया

República de Bolivia
Bolivia
गणतन्त्र बोलिभिया

ध्वांय राष्ट्रीय चिं
म्ये: Bolivianos, el hado propicio
बोलिभियायागु नक्सा
राजधानी	Sucre (constitutional, judicial) 19°2′S 16°15′W La Paz (administrative) 16°29′S 68°8′W
तधंगु सहर	Santa Cruz de la Sierra 17°48′S 63°10′W
औपचारिक भाय	Spanish, Quechua, Aymara
सरकार	Republic
- President	Evo Morales
Independence
- from Spain	August 6 1825
क्षेत्रफल
- फुकं	[[{{{area_magnitude}}}वर्ग मि |1,098,581 किमि²]] (n/a)
	(424,163 वर्ग माइल)
- लयागु प्रतिशत (%)	1.29
जनसंख्या
- सेन्सस्	8,857,870
- जनघनत्व	8.4/किमि² (210th) (21.8/वर्ग माइल)
कुल ग्राहस्थ उत्पादन (पि पि पि)	1200 एस्टिमेट
- फुकं	$25.684 billion (101st)
- प्रति छ्यं	$2,817 (125th)
मुद्रा	Boliviano (BOB)
ई क्षेत्र	(UTC-4)
इन्टरनेट TLD	.bo
कलिंग कोड	+591

ऊयुनि

बोलिभिया, आधिकारिक कथं गणतन्त्र बोलिभिया क्वेचा भाषा: बुलिब्या (Bulibya), अय्‌मारा भाषा: वुलिव्या (Wuliwya) औपचारिक रुपं बोलिभियाया बहुराष्ट्रिय राज्य (Plurinational State of Bolivia), छगु भूपरिवेष्ठित देय् ख। थ्व देय् दक्षिण अमेरिकाय् ला। थ्व देय्‌या सीमालागाय् ब्राजिल उत्तर व पूर्वय्, पाराग्वे व अर्जेन्टिना दक्षिणय्, व चिली व पेरु पश्चिमय् ला। थ्व देय्‌या नां दक्षिण अमेरिकाया क्रान्तिकारी नेता सिमोन बोलिभार (Simon Bolivar) या नामं तःगु खः।

बोलिभियाया भूगोल तसकं विविधतापूर्ण दु। थन एन्डिज पर्वतमालाया त-तःजाःगु च्वका निसें कयाः अमेजन (Amazon Rainforest) या समथर सिनागः तक ला। थ्व देय्‌या उत्तर व पूर्वय् ब्राजिल, दक्षिण-पूर्वय् पाराग्वे, दक्षिणय् अर्जेन्टिना, दक्षिण-पश्चिमय् चिली, व उत्तर-पश्चिमय् पेरु ला। बोलिभियाया स्वब्वःया छब्वः भूभाग एन्डिज पर्वतमालां भुनाच्वंगु दु।

राजधानी

बोलिभियाया निगू राजधानी दु, गुकिं यानाः थ्व देय् मेमेगु देय् स्वया पाः:

• सुक्रे (Sucre): थ्व देय्‌या संवैधानिक (Constitutional) व न्यायिक राजधानी खः। थन सर्वोच्च अदालत दु।
• ला पाज (La Paz): थ्व देय्‌या प्रशासनिक (Administrative) राजधानी खः। थन राष्ट्रपति भवन व संसद दु। ला पाज हलिमया दकलय् तःजाःगु थासय् लाःगु राजधानी खः (समुद्र सतह स्वया ३,६५० मिटर च्वे)।

इतिहास

बोलिभियाया इतिहास प्राचीन सभ्यता व उपनिवेशवाद नाप स्वानाच्वंगु दु।

प्राचीन काल

स्पेनी उपनिवेशवाद स्वया न्ह्यः, बोलिभियाया एन्डिज क्षेत्र "तिवानाकु साम्राज्य" (Tiwanaku Empire) या भाग खः। तिवानाकु सभ्यता ६०० निसें १००० ई.सं. तक तसकं शक्तिशाली जुयाच्वन। लिपा, १५गु व १६गु शताब्दीइ थ्व क्षेत्र इन्का साम्राज्य (Inca Empire) या दुने लात। इन्कातय्सं थनया स्थानीय आयमारा (Aymara) व केचुवा (Quechua) जातिया मनूतय्त थःगु शासनय् हःगु खः।

स्पेनी उपनिवेश

१६गु शताब्दीइ स्पेनया सेनां थ्व क्षेत्र कब्जा यात। थ्व इलय् बोलिभियायात "अपर पेरु" (Upper Peru) धाइगु खः। स्पेनी शासनया इलय् बोलिभियाया "पोटोसी" (Potosi) नांयागु शहर हलिम न्यंकं नांजाः, छाय्धाःसा थनया "सेरो रिको" (Cerro Rico) पहाडय् हलिमया दकलय् तःधंगु वहः खानी लुयावःगु खः। थ्व वहः खानीं स्पेन साम्राज्ययात तसकं तःमि दयेकल, तर थ्व लिसें लखौं आदिवासी मनूतय्सं दासया रुपय् ज्या यानाः थःगु ज्यान त्वफीत बाध्य यात।

स्वतन्त्रता

१८०९ य् सुक्रे शहरय् "चुकिसाका क्रान्ति" (Chuquisaca Revolution) जुल, गुगु दक्षिण अमेरिकाया न्हापांगु स्वतन्त्रता सङ्ग्राम खः। १६ दँ तक ल्वापु जुइधुंकाः, सन् १८२५ अगस्ट ६ य् बोलिभिया पूर्ण रुपं स्वतन्त्र जुल। देय्‌या नां स्वतन्त्रता सेनानी "सिमोन बोलिभार" या सम्मानय् तःगु खः।

भूगोल व वातावरण

बोलिभियाया भूगोलयात स्वंगू मू भागय् ब्वथले छिं:

1. अल्टिप्लानो (Altiplano): थ्व एन्डिज पर्वतमालाया दथुइ लाःगु तःजाःगु पठार (High Plateau) खः। थन ला पाज, तितिकाका पुखू (Lake Titicaca), व सालार दि उयुनी (Salar de Uyuni) ला।
2. भ्याली (Valleys): थ्व एन्डिजया पूर्वय् लाःगु स्वनिगः क्षेत्र खः, गनया लफय् समशीतोष्ण दु। कोचाबाम्बा व सुक्रे थन हे ला।
3. अमेजन बेसिन (Tropical Lowlands): थ्व देय्‌या उत्तर व पूर्वय् लाःगु समथर सिनागः खः। थ्व बोलिभियाया दकलय् तःधंगु क्षेत्र खः।

• सालार दि उयुनी: थ्व हलिमया दकलय् तःधंगु "चि ख्यः" (Salt Flat) खः। थन लिथियम (Lithium) या तःधंगु भण्डार दु, गुगु ब्याट्री दयेकेत छ्यली।

जनसंख्या व भाय्

बोलिभिया छगू बहु-जातीय देय् खः। सन् २००९ या संविधान कथं बोलिभिया "बहुराष्ट्रिय राज्य" खः। थन ३६ गू आदिवासी पुचःयात मान्यता बियातःगु दु।

• जाति: थनया करिब २०% मनूत आदिवासी खः, गुकिलि मू कथं "केचुवा" (Quechua) व "आयमारा" (Aymara) ला। करिब ६८% मनूत "मेस्टिजो" (Mestizo - युरोपेली व आदिवासीया मिश्रण) खः।
• भाय्: बोलिभियाय् स्पेनी भाय् नापं ३६ गू आदिवासी भाय्‌तय्त आधिकारिक मान्यता बियातःगु दु। केचुवा, आयमारा, व गुवारानी (Guarani) मू आदिवासी भाय् खः।

अर्थतन्त्र

बोलिभिया दक्षिण अमेरिकाया दकलय् गरिब देय् मध्ये छगू खःसां, थ्व प्राकृतिक स्रोतय् तसकं तःमि दु।

• खानी: प्राकृतिक ग्यास बोलिभियाया निर्यातया मू स्रोत खः। अथे हे, जिंक, वहः, व लिथियमया नं निर्यात जुइ। हलिमया ५०% स्वया अप्व लिथियम भण्डार बोलिभियाया "सालार दि उयुनी" य् दु धयागु अनुमान दु।
• बुँज्या: सोयाबिन, कफी, व कोका (Coca) थनया मू बाली खः। कोका ब्वःयात आदिवासी तजिलजिइ पवित्र धकाः हनि, तर थुकियात कोकेन दयेकेत छ्यलीगु जुयाः अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् विवादित नं दु।