उपमा
उपमा काव्यया ख्यलय् छगू अलङ्कार (तिसा) ख। थ्व अलङ्कार अर्थ अलङ्कारया छगू प्रकार ख। नेपालभाषाया च्वमि रत्न ध्वज जोशीजुं काब्यया तिसा सफूलि च्वयादीकथं "छगू हे वाक्यय् निगु पदार्थय अर्थात उपमान व उपमेयया विधर्म्यरहित, वाच्य अर्थात साधर्म्य वाचक "थे" आदि शब्दद्वारा प्रतिपादित सादृश्य (समानता) गन वइ, अन उपमा अलङ्कार जुइ।"
थ्व अलंकारय् निगू भिन्न वस्तुया दथुइ समानता वा सादृश्य क्यनेगु ज्या जुइ। उपमा अलङ्कारय् प्यंगू मू अंग दइ। थ्व प्यंगू अंग उपमेय, उपमान, साधारण धर्म व वाचक शब्द खः।
गुगु वस्तुया तुलना याइ, वयात उपमेय धाइ। गुगु नांजाःगु वस्तु नाप तुलना याइ, वयात उपमान धाइ। निगुलिं वस्तुय् दइगु समान गुण वा धर्मयात साधारण धर्म धाइ। समानता क्यनिगु खँग्वःयात वाचक शब्द (दसु: थें, गथे) धाइ। साहित्यय् काव्यया सुन्दरता अप्वकायेत थ्व अलङ्कारया प्रयोग याइ। उपमा अलङ्कारं काव्ययात स्पष्ट व रसमय दयेकेत ग्वाहालि याइ। थ्व अलङ्कारया यक्व उपभेदत नं दु, गथे कि पूर्णोपमा व लुप्तोपमा। यदि प्यंगुलिं अंग दुसा वयात पूर्णोपमा धाइ। यदि छगू वा निगू अंग मदसा वयात लुप्तोपमा धाइ। नेपालभाषाया प्राचीन व आधुनिक काव्यय् थ्व अलङ्कार यक्व खनेदु। काव्यशास्त्रय् उपमायात सकल अर्थालंकारया मां थें मानय् याइ। [१]
उपमा संस्कृतया महाकवि कालिदासं थःगु काव्यय् यक्व छ्यलातःगु दु। वय्कःया उपमा सिक्क नांजा। उपमाया लक्षणया बारेय् अप्पय्यदीक्षितजुं थथे च्वयादिगु दु-
- उपमा यत्र सादृश्यलक्ष्मीः उल्लसति द्वयोः ।
- हंसीव कृष्ण ते कीर्तिः स्वर्गङ्गामवगाहते ॥
ताजि
[सम्पादन]उपमा पूर्ण वा लुप्त जुइफु। उपमान, उपमेय, उपमावाचक व समान धर्म प्यतां दूगु उपमा पूर्ण जुइ धाःसा थ्व प्यताय् छुं छता वा अप्व मदुसा उपमा लुप्त जुइ। [२]