केचुआ भाषा माचाछि

क्वेस्वा
Qhichwa Simi / Runa Shimi / Runa Simi
मू भाषी जनसंख्या	अर्जेन्टिना, ब्राजिल, बोलिभिया, चिली, कोलम्बिया, इक्वेडोर, पेरु
Region	एन्डेज
Native speakers	१०,०००,०००  (date missing)
भाषा परिवार	क्वेस्वा भाषा
लिपि	ल्याटिन लिपि
आधिकारिक अवस्था
आधिकारिक मान्यता	बोलिभिया व पेरु; इक्वेडोरयागु थाय्-थासे
भाषा नियमन संस्था	none
भाषा कोड
ISO 639-1	qu
ISO 639-2	que
ISO 639-3	que – Quechua (generic) many varieties of Quechua have their own codes.

क्वेस्वा (रुना सिमि; किस्वा इक्वेडोरय्) दक्षिण अमेरिकायागु छगु नेटिभ अमेरिकी भाषा खः। थ्व भाय् इन्का साम्राज्ययागु भाय् खः। नेटिभ अमेरिकी भाय् तेगु दथुइ दक्ले अप्व छ्येलिगु भाय् थ्व हे खः।

छ्येलेम्हितेगु ल्याखं

थ्व भाषा छ्येलेम्हितेगु ल्याखं थ्व कथलं दु:

• अर्जेन्टिना: १,००,०००
• बोलिभिया:२१,००,००० (२००१ तथ्यांक)
• ब्राजिल: मस्युगु
• चिली:सिक्क म्हो, लोपोन्मुख (एथ्नोलग कथं)
• कोलम्बिया:९,००० (एथ्नोलग कथं)
• ईक्वेडोर: ५,००,००० निसें २२,००,००० तक्क
• पेरु: ३२,००,०००(१९९३ तथ्यांक

ब्वथला

भाय् कोद	अंग्रेजीइ नां	नेपालभासय् नां	लिखँ
qub	Huallaga Huánuco Quechua	हुआल्लागा हुआनुको क्वेचुआ
qud	Calderón Highland Quichua	काल्डेरोन हाइल्याण्ड क्विचुआ
quf	Lambayeque Quechua	लाम्बायेक क्वेचुआ
qug	Chimborazo Highland Quichua	चिम्बोराजो हाइल्याण्ड क्विचुआ
quh	South Bolivian Quechua	दक्षिण बोलिभियन क्वेचुआ
quk	Chachapoyas Quechua	चाचापोयास क्वेचुआ
qul	North Bolivian Quechua	उत्तरी बोलिभियन क्वेचुआ
qup	Southern Pastaza Quechua	दक्षिणी पास्ताजा क्वेचुआ
qur	Yanahuanca Pasco Quechua	यानाहुआन्का पास्को क्वेचुआ
qus	Santiago del Estero Quichua	सान्टियागो डेल एस्टेरो क्विचुआ
quw	Tena Lowland Quichua	तेना लोल्याण्ड क्विचुआ
qux	Yauyos Quechua	यौयोस क्वेचुआ
quy	Ayacucho Quechua	अयाकुचो क्वेचुआ
quz	Cusco Quechua	कस्को क्वेचुआ
qva	Ambo-Pasco Quechua	अम्बो-पास्को क्वेचुआ
qvc	Cajamarca Quechua	काजामार्का क्वेचुआ
qve	Eastern Apurímac Quechua	पूर्वी अपुरिमाक क्वेचुआ
qvh	Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua	हुआमालिज-दोस डे मायो हुआनुको क्वेचुआ
qvi	Imbabura Highland Quichua	इम्बाबुरा हाइल्याण्ड क्विचुआ
qvj	Loja Highland Quichua	लोजा हाइल्याण्ड क्विचुआ
qvl	Cajatambo North Lima Quechua	काजाताम्बो उत्तरी लिमा क्वेचुआ
qvm	Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua	मार्गोस-यारोविल्का-लौरिकोचा क्वेचुआ
qvn	North Junín Quechua	उत्तरी जुनिन क्वेचुआ
qvo	Napo Lowland Quechua	नापो लोल्याण्ड क्वेचुआ
qvp	Pacaraos Quechua	पकाराओस क्वेचुआ
qvs	San Martín Quechua	सान मार्टिन क्वेचुआ
qvw	Huaylla Wanca Quechua	हुआयला वांका क्वेचुआ
qvz	Northern Pastaza Quichua	उत्तरी पास्ताजा क्विचुआ
qwa	Corongo Ancash Quechua	कोरोन्गो आन्काश क्वेचुआ
qwc	Classical Quechua	शास्त्रीय क्वेचुआ
qwe	Quechuan (family)	क्वेचुआन (माचाछि)
qwh	Huaylas Ancash Quechua	हुआयलास एन्काश क्वेचुआ
qws	Sihuas Ancash Quechua	सिहुआस एन्काश क्वेचुआ
qxa	Chiquián Ancash Quechua	चिकियान एन्काश क्वेचुआ
qxc	Chincha Quechua	चिन्चा क्वेचुआ
qxh	Panao Huánuco Quechua	पानाओ हुआनुको क्वेचुआ
qxl	Salasaca Highland Quichua	सालासाका हाइल्याण्ड क्विचुआ
qxn	Northern Conchucos Ancash Quechua	उत्तरी कन्चुकोस एन्काश क्वेचुआ
qxo	Southern Conchucos Ancash Quechua	दक्षिणी कन्चुकोस एन्काश क्वेचुआ
qxp	Puno Quechua	पुनो क्वेचुआ
qxr	Cañar Highland Quichua	क्यानार हाइल्याण्ड क्विचुआ
qxt	Santa Ana de Tusi Pasco Quechua	सान्ता एना दे तुसि पास्को क्वेचुआ
qxu	Arequipa-La Unión Quechua	अरेक्विपा-ला युनियन क्वेचुआ
qxw	Jauja Wanca Quechua	जाउजा वांका क्वेचुआ

थ्व भाषाया निगु मू पुचः दु। व खः

• क्वेस्वा १ व

• क्वेस्वा २

थ्व भाय् माचाछि दुने दुथ्याःगु भाय् थथे दु:

प्रोतो‑केचुआ

केचुआ १ मध्य Huaylay Huaylas Conchucos Alto Pativilca–Alto Marañón–Alto Huallaga Alto Pativilca Alto Marañón Alto Huallaga Huancay यारु केचुआ वाङ्का केचुआ Huangáscar–Topará Pacaraos[citation needed] केचुआ २ Yungay  (Quechua II‑A) Central Laraos लिन्चा केचुआ Apurí Chocos Madean Northern Peruvian Inkawasi–Kañaris Cajamarca Chinchay उत्तर केचुआ  (Quechua II-B) किच्वा Chachapoyas (Amazonas) लामास केचुआ (सान मार्तिन) Classical[citation needed] † केचुआ दक्षिणी केचुआ  (Quechua II-C) Ayacucho Cuzco–Collao कुस्को केचुआ उत्तर बोलिभिया Southern Bolivia Santiago del Estero

भाय्

सः

Map of Peru showing the distribution of overall Quechua speakers by district

The four branches of Quechua: I (Central), II-A (North Peruvian), II-B (Northern), II-C (Southern)

थ्व भाषाय् ३गु जक्क सः दु: /a/ /i/ व /u/। थ्व भाषा जक्क ल्हाइपिंस थुकित [æ] [ɪ] व [ʊ] धका उच्चारण याइ। ईस्पान्योल सः /a/ /i/ व /u/ नं थाय्-थासे छ्येलेछिं।

व्यञ्जन

	लेबियल	एल्भियोलर	पोस्टएल्भियोलर	प्यालाटल	भेलार	युभुलर	ग्लोट्टल
प्लोसिभ / एफ्रिकेट	p	t	tʃ		k	q
एस्पिरेटेड प्लोसिभ वा एफ्फ्रिकेट	pʰ	tʰ	tʃʰ		kʰ	qʰ
इजेक्टिभ	p’	t’	tʃ’		k’	q’
फ्रिकेटिभ		s					h
न्याजल कन्सोनेन्ट	m	n		ɲ
ल्याटरल कन्सोनेन्ट		l		ʎ
फ्ल्याप कन्सोनेन्ट		ɾ
सेन्ट्रल एप्रोक्सिमेन्ट				j	w

• Voiceless bilabial plosives (file info) — play in browser (beta)
  • Pronunciation of voiceless bilabial plosive phonemes in Quechua
  • Problems listening to the file? See media help.

लिपि

ल्याटिन लिपियात हे थ्व भाषा च्वेत छ्येलिगु या:। थ्व भाषायागु भाषिकातेगु च्वेगु शैली पा:, गथे कि:-

Ayacucho	Cusco	Southern Quechua	उल्था
upyay	uhyay	upyay	"त्वनिगु"
utqa	usqha	utqha	"याकन"
llamkay	llank'ay	llamk'ay	"ज्या यायेगु"
ñuqanchik	nuqanchis	ñuqanchik	"झी"
-chka-	-sha-	-chka-	(progressive suffix)
punchaw	p'unchay	p'unchaw	"दिं"

To listen to recordings of these and many other words as pronounced in many different Quechua-speaking regions, see the external website The Sounds of the Andean Languages. There is also a full section on the new Quechua and Aymara Spelling.

व्याकरण

• सर्वनाम

		ल्याखं
		छगु वचन	बहुवचन
मनु (पुरुष)	प्रथम	Ñuqa	Ñuqanchik (inclusive) Ñuqayku (exclusive)
	द्वितीय	Qam	Qamkuna
	तृतीय	Pay	Paykuna

• क्रिया

	वर्तमान	भूत	भविष्य	Pluperfect
Ñuqa	-ni	-rqa-ni	-saq	-sqa-ni
Qam	-nki	-rqa-nki	-nki	-sqa-nki
Pay	-n	-rqa-n	-nqa	-sqa
Ñuqanchik	-nchik	-rqa-nchik	-su-nchik	-sqa-nchik
Ñuqayku	-yku	-rqa-yku	-saq-ku	-sqa-yku
Qamkuna	-nki-chik	-rqa-nki-chik	-nki-chik	-sqa-nki-chik
Paykuna	-n-ku	-rqa-nku	-nqa-ku	-sqa-ku

स्वया दिसं

• अमेरिकी भायत

References

• Rodolfo Cerrón-Palomino, Lingüística Quechua, Centro de Estudios Rurales Andinos 'Bartolomé de las Casas', 2nd ed. 2003
• Mannheim, Bruce, The Language of the Inka since the European Invasion, University of Texas Press, 1991, ISBN 0-292-74663-6
• Cusihuamán, Antonio, Diccionario Quechua Cuzco-Collao, Centro de Estudios Regionales Andinos "Bartolomé de Las Casas", 2001, ISBN 9972-691-36-5
• Cusihuamán, Antonio, Gramática Quechua Cuzco-Collao, Centro de Estudios Regionales Andinos "Bartolomé de Las Casas", 2001, ISBN 9972-691-37-3
• Rodríguez Champi, Albino. (2006). Quechua de Cusco. Ilustraciones fonéticas de lenguas amerindias, ed. Stephen A. Marlett. Lima: SIL International y Universidad Ricardo Palma.

पिनेयागु स्वापूतः

विकिपिडिया

केचुआ भाषा माचाछि संस्करण, विकिपिडिया, सितिकं छ्येलिगु हलिमसफूयागु

Wikibooks

विकिसफू य् थ्व विषयय् अप्व जानकारी दु:

Quechua

विकिस्नरी

केचुआ भाषा माचाछि संस्करण विकिस्नरी, सितिकं छ्येलिगु खंग्वसफूयागु

• El Quechua de Santiago del Estero, extensive site covering the grammar of Argentinian Quechua (in Spanish)
• runasimi.de Multilingual Quechua website with online dictionary (xls) Quechua - German - English - Spanish.
• Quechua Language and Linguistics an extensive site.
  • The Sounds of the Andean Languages listen online to pronunciations of Quechua words, see photos of speakers and their home regions, learn about the origins and varieties of Quechua.
• CyberQuechua, by the Quechua-speaking linguist Serafín Coronel Molina.
• Multilingual Dictionary: Spanish - Quechua (Cusco, Ayacucho, Junín, Ancash) - Aymara
• Toponimos del Quechua de Yungay, Peru
• Quechua Network's Dictionary a very good one.
• Quechua lessons (www.andes.org) in Spanish and English
• Quechua course in Spanish, by Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana)
• Detailed map of the varieties of Quechua according to SIL (fedepi.org)
• Quechua - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
• Ecuadorian Quechua - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition.
• Google Quechua