बुद्ध धर्म

विकिपिडिया नं
थन झासँ: navigation, मालादिसँ
बुद्ध धर्म पुचः


Lotus75.png

बुद्ध धर्मया इतिहास
बुद्ध धर्मय् कालचक्र
बुद्ध धर्मय् संघ

जग
चत्तरी आर्य सच्छनि
अरियो अट्ठङ्गीको मग्गो
पञ्चशील
निर्वाण · त्रिरत्न

मू विचाः
त्रिलक्षण
स्कन्ध · ब्रह्माण्ड · धर्म
हलिम · पूर्नजन्म · शून्यता
प्रतित्य-समुत्पाद · कर्म

मू मनुत:
गौतम बुद्ध
बुद्धयागु चेलात: · बुद्धयागु जहान

प्रयास व उपलब्धि
बुद्धत्त्व · बोधिसत्त्व
अर्हतयागु प्यंगु त्वाथत:
पारमिता · ध्यान

थाय कथंयागु बौद्ध धर्मावलम्बी
दक्षिणपूर्वी एसियाली · पूर्वी एसियाली
तिब्बती · भारतीय · पाश्चात्य

बुद्ध धर्मया कचात
थेरवाद · महायान
बज्रयान · प्राचीन मेमेगु ख्य:त:

ग्रन्थ
सुत्त पिटक · महायान सुत्र
बिनय पिटक · अभिधम्म पिटक

पुचः:समसामयिक बुद्ध धर्म
सांस्कृतिक पक्ष · विषय
बौद्ध धर्म
Dharma wheel 1.png

बुद्ध धर्म हलिमयागु तधंगु धर्ममध्ये छगु ख:| थ्व छगु धार्मिक ईश्वर मदुगु दर्शन ख:| बौद्ध धर्म गौतम बुद्ध यागु शिक्षाले आधारित दु| गौतमबुद्ध जम्बुद्वीपये ५ शताब्दी ईपूले म्वानादिम्ह छम्ह महामानव ख:|

नियम[सम्पादन]

बुद्ध निर्वाण जुई धुंका संस्कृति, दार्शनिक महत्व व धर्मयायेगु तवयागु आधारे धर्म येक्व विस्तार जुई धुंकल|अथे जुगुलिं फुकं बौद्ध धर्मावलम्बी तेसं छगु हे कथं यागु नियम पालना मया| तर अप्व बौद्ध धर्मावलम्बी तेगु दथ्वी छुं नियम व दर्शन मंका दु|

प्रतित्य-समुत्पाद[सम्पादन]

स्कन्ध[सम्पादन]

४ता सत्य[सम्पादन]

बुद्ध धर्म कथं ४ता मू सत्य वा खःगु खँ दु। थ्व सत्यत थ्व कथं दु-

  1. दुःखया सत्य: थ्व हलिमय् दुःख दु, न्ह्यागु नं चीजय् दुःख दु।
  2. दुःखया उत्पत्तिया सत्य: थःयात यःगु व मःयगु धैगु भावनां दुःखया उत्पत्ति जुइ।
  3. दुःख नाश याये ज्युगु सत्य
  4. दुःख नाश यायेगु लंपुया सत्य

निर्वाण[सम्पादन]

आर्य अष्टाङ्ग मार्ग[सम्पादन]

दुःख मदयेकेयात गौतम बुद्धं ८ता स्वापू दूगु लं क्यनादिगु दु। थ्व ८ता लं शील, समाधि व प्रज्ञाय् बायेछिं।

विभाजन ८ता मार्ग संस्कृत, पालि विवरण
प्रज्ञा
(संस्कृत: प्रज्ञा,
पालि: पञ्ञा)
१. सम्यक दृष्टि सम्यक दृष्टि,
सम्मा दित्थि
वास्तविकतायात सीकिगु, गथे खनेदु अथे जक्क मस्वयेगु
२. सम्यक संकल्प सम्यक संकल्प,
सम्मा संकप्प
Intention of renunciation, freedom and harmlessness
शील
(संस्कृत: शील,
पालि: शील)
३. सम्यक वाच सम्यक वाच,
सम्मा वाच
खःगु व मेपिन्त दुःख मबीगु कथं खँ ल्हायेगु
४. सम्यक कर्म सम्यक कर्म,
सम्मा कम्मन्त
अहिसावादी कर्म वा ज्या
५. सम्यक आजीवन सम्यक आजीवन,
सम्मा आजीव
अहिंसावादी रुपय् म्वायेगु
समाधि
(संस्कृत व पालि: समाधि)
६. सम्यक व्यायाम सम्यक व्यायाम,
सम्मा वायाम
भिंकिगु कुतः यायेगु
७. सम्यक स्मृति सम्यक स्मृति,
सम्मा सति
खँ व झकातयेत यचुगु कथं स्वयेफयेगु चेतना;
वर्तमान वास्तविकतायात यःगु, मयःगु भाव मतसें स्वयेफैगु अवस्था।
८. सम्यक समाधि सम्यक समाधि,
सम्मा समाधि
पाय्‌छिगु समाधि

बोधि[सम्पादन]

कर्म[सम्पादन]

मध्यम मार्ग[सम्पादन]

बौद्ध धर्मले दक्ले प्रथमिक इयम धागु मध्यम मार्ग ख:| मध्यम मार्ग बुद्ध नं बोधि प्राप्त याये स्वया न्ह्य प्रतिपादित याना दिगु ख:| मध्यम मार्गयात अतिवादी मजुइगु व मध्यम रूपं व्यसन कथं यागु आनन्द व सीगु थें न्यागु भक्ति यागु दथुयागु लं धाई|थुकिया दुने क्वे बियातगु विषयत: ला

त्रिरत्न शरण[सम्पादन]

शील[सम्पादन]

समाधि[सम्पादन]

भावना[सम्पादन]

प्रज्ञा[सम्पादन]

बुद्ध धुंकायागु बुद्ध धर्म[सम्पादन]

न्हापायागु धर्म[सम्पादन]

थेरवादयागु स्थापना (दक्षिणी बौद्ध)[सम्पादन]

महायानयागु उदय (उत्तरी बौद्ध)[सम्पादन]

बज्रयानयागु उत्पत्ति[सम्पादन]

बौद्ध धर्मयागु मध्य एसिया व भारतये ह्रास[सम्पादन]

बुद्ध संघ[सम्पादन]

बुद्ध धर्मय् संघया तःधंगु महत्त्व दु। भिक्षुत संघय् च्वनिगु व संघं हे धम्म पालना यायेगु जूगुलिं संघयात बुद्ध व धर्मनाप त्रिरत्नय् नालातःगु दु। कालान्तरय् मू संघ थी-थी वैचारिक व स्थानीय व्यवहारया आधारय् थीथी कचाय् बायावःन। आःया ईलय् ल्यनाच्वंगु बुद्ध धर्मया संघय् थेरवाद, महायान व बज्रयान दकलय् तःधंगु संघत ख। थाय्‌कथं, बिहार व गोम्पाया आधारय् संघ थीथी कचाय् बायाच्वंगु दु। हलिमय् थथे थाय्‌थासय् व थीथी भाय्, तजिलजि, लहनाय् थ्यनेधुंका नं बुद्ध धर्म सकल संघय् छुं आधारभूत समानता खनेछिं। छुं संघतेसं बुद्ध धर्मया छुं छगू पक्षय् अप्व जोड बियातःगु दै धाःसा छुं संघं मेगु पक्षयात। बुद्धं थःगु ईलय् धर्मया छुं नियमयात हिलाछ्वयेछिंगु धका धयाबिज्यागुलिं संघतेत परिस्थिति अनुसार सनेत वैधानिकता ब्युगु दु।

बुद्ध धर्मया ग्रन्थ[सम्पादन]

मू पौ: तिपिटक

बुद्ध धर्मया मू ग्रन्थ त्रिपिटक ख। थ्व ग्रन्थ भगवान बुद्ध मदयेधुंका वसपोलया भिक्षुतेसं वसपोलया सकल धम्मयात सूत्रबद्ध यानातःगु सूत्रतेगु मंका ख। थ्व ग्रन्थय् सुत्ततेत वग्ग, वग्गतेत निकाय व निकायतेत पिटकय् मुंकातःगु दु। थन्याःगु स्वंगु पिटकतेत मुंका त्रिपिटक (स्वंगु पिटक) दयावःगु दु।

त्रिपिटकया न्हापांगु खण्ड विनय पिटक ख। थुकिलि भिक्षु, भिक्षुणी व अनागारिकातेसं पालना यायेगु नैतिक नियम दु। थ्व ग्रन्थ अनुसार भिक्षुतेगु व्यवहारय् दूगु विभिन्न समस्यातेत समाधान यायेत बुद्धं थीथी नियम पलिस्था यानादिल, गुकियात लिपा थ्व ग्रन्थय् समाविष्ट याना तल।

त्रिपिटकया मेगु खण्ड सुत्त पिटक ख। थुकियात संस्कृतय् सुत्र पिटक धायेगु नं या। थुकिया भाषिक अर्थ सुकाया धक्की ख। थ्व ग्रन्थय् मूलःतः बुद्धया उपदेश दु। थ्व पिटकयात यक्व उपविभाजनय् विभक्त यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थया सकल उपविभाजनया मंका सूत्र १०,००० स्वया अप्व दु।

त्रिपिटकया स्वंगु खण्ड अभिधम्म पिटक ख। थुकियात अभिधर्म पिटक नं धायेगु या। थ्व ग्रन्थ थाय्‌, संस्कृति व संस्करण अनुसार पाःगु खने दु। थेरवादया पाली ग्रन्थय् अभिधम्म पिटकय् ७गु सफू दु। सर्वास्तिवाद(Sarvāstivāda)य् नं थ्व पिटकय् ७गु सफू दु। छुं साधारण सामग्री व विचारय् सर्वास्तिवादया अभिधम्म पिटक मूल पाली ग्रन्थनाप मेल नःसां थ्व सफू पालीया सफूस्वया यक्व पा। बौद्ध धर्मया मेमेगु प्राचीन संघय् नं अभिधम्म पिटक दूगु जुसां आःया ईले अन्यागु ग्रन्थ तनावने धुंकल।

स्वयादिसँ[सम्पादन]

Commons-logo.svg
विकिमिडिया मंका य् थ्व विषय नाप स्वापु दुगु मिडिया दु: