एडम स्मिथ

Portrait of Smith's mother, Margaret Douglas

François Quesnay

David Hume

एडम स्मिथ

1787 portrait
बूगु	Template:C. [O.S. Template:C.] 1723 Kirkcaldy, Fife, Scotland
मदूगु	17 जुलाई 1790(1790-07-17) (आयु 67) एदिनबरा, स्कतल्यान्द
कालखण्ड	Early modern period
क्षेत्र	पाश्चात्य दर्शन
अभिरुचि	Political philosophy, ethics, economics
नांजागु विचाः	Classical economics Free market Division of labour Absolute advantage Invisible hand
ल्हाचिं

एडम स्मिथ FRS FRSE FRSA (बप्तिजम १६ जुन, १७२३ – १७ जुलाई १७९०) छम्ह स्कटिश अर्थशास्त्री व दार्शनिक ख गुम्ह स्कटिश आत्मज्ञानया इलय् राजनीतिक अर्थशास्त्रया अग्रणी व मू व्यक्ति ख। वय्कःयात अर्थशास्त्रया अबु ("द फादर अफ इकोनोमिक्स") व पुंजीवादया अबु ("द फादर अफ क्यापिटलिज्म") धकाः नं म्हसीकिगु या। वय्कलं निगु महान सफू च्वयादिल, द थ्योरी अफ मोरल सेन्टिमेन्ट्स (१७५९) व एन इन्क्वायरी इन द नेचर एण्ड कजेज अफ द वेल्थ अफ नेशन्स (१७७६)। थुकिलि लिपाया सफूयात प्रायः संक्षिप्त रुपय् द वेल्थ अफ नेशन्स धकाः म्हसीकिगु या। थ्व सफूयात वय्कःया म्याग्नम ओपस व अर्थशास्त्रयात छगू व्यापक प्रणाली व छगू प्राज्ञिक अनुशासनया रुपय् सीकेगु न्हापांगु आधुनिक च्वखँया रुपय् कायेगु या। स्मिथं धन व शक्तिया वितरणयात ईश्वरया इच्छा कथं व्याख्या मयासें प्राकृतिक, राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक, कानूनी, वातावरणीय व प्राविधिक कारक व उकिया दथुइ अन्तरक्रियायात विचाः कनादिल। थ्व सफूलि प्रतिपादित यक्व आर्थिक सिद्धान्तय् निरपेक्ष लाभया विचाः नं न्ह्यब्वःगु दु।

स्मिथं ग्लास्गो विश्वविद्यालय व अक्सफोर्डया बेलिओल कलेज( Balliol College)य् सामाजिक दर्शनया अध्ययन यानादिल। स्कटिश मूलया जोन स्नेलं नीस्वंगु छात्रवृत्तिया फाइदा काइपिं न्हापांपिं विद्यार्थीत मध्ये वय्कः छम्ह खः। स्नातक यायेधुंका वय्कलं एडिनबरो विश्वविद्यालयय् छझ्वः सार्वजनिक भाषणत सुथांलाक्क बियादिल, गुकिलिं वय्कःयात स्कटिश आत्मज्ञानया इलय् डेभिड ह्युम नाप सहकार्य यायेत प्रेरित यात। स्मिथं ग्लास्गोय् प्राध्यापक पद प्राप्त यानादिल व नैतिक दर्शन स्यनादिल। थ्व ईलय् वय्कलं द थ्योरी अफ मोरल सेन्टिमेन्ट च्वयादिल व पिथनादिल। लिपाया जीवनय् वय्कलं त्युतर यायेगु पद कयादिल गुकिलिं वय्कःयात युरोपन्यंकं चाःहिलेत ग्वहालि यात। अन वय्कलं थःगु ईया मेमेपिं बौद्धिक व्यक्तित्त्व नापलानादिल।

थ्व ईलय् आयातयात म्हो यायेगु व निर्यातयात अप्वयेकेगु माध्यमं राष्ट्रिय बजार व व्यापारीतय्गु संरक्षण यायेगु साझा नीतिया प्रतिक्रियायात मर्केन्टिलिज्मया रुपय् म्हसीकेगु यात। थुकिया प्रतिक्रियाया रुपय् स्मिथं शास्त्रीय स्वतन्त्र बजाः आर्थिक सिद्धान्तया जग तयादिल। द वेल्थ अफ नेसन्स अर्थशास्त्रया आधुनिक प्राज्ञिक अनुशासनयात स्थापित याःगु सफू खः। थ्व व मेमेगु सफूलिं वय्कलं श्रम विभाजनया अवधारणा विकास यानादिल व तर्कसंगत स्वार्थ (rational self-interest) व प्रतिस्पर्धां गथे यानाः आर्थिक समृद्धि जुइफु धइगु बारे व्याख्या यानादिल। स्मिथ थःगु हे ईलय् विवादास्पद जुयाच्वन व वय्कःयागु सामान्य दृष्टिकोण व च्वयेगु शैलीयात होरेस वालपोल थें न्यापिं च्वमितेसं प्रायः ध्याचू नकूगु दु।

च्वखँ

• एन इन्क्वाइरी इन्तु द नेचर एन्द कजेस अफ द वेल्थ अफ नेसन्स (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) वा द वेल्थ अफ नेसन्स (The Wealth of Nations) एदम स्मिथया सर्वोत्कृष्ट रचना ख। सन १७७६स दकलय् न्ह्यः पिथंगु थ्व सफूति देय्या धनया वृतान्त वर्णन यानातःगु दु। थ्व सफूयात आधुनिक अर्थशास्त्र (classical economics) या जगया कथं कायेगु या। सफूलि राष्ट्रत गथे समृद्ध जुइ धैगु खँया विस्तृत अध्ययन यानातःगु दु। स्मिथं 'श्रम विभाजन' (division of labour), उत्पादकता, व 'खुल्ला बजाः' (free market) या महत्त्वयात बांलाक क्यनादीगु दु। वय्कलं बजाःयात नियन्त्रण यायेत 'अदृश्य ल्हाः' (invisible hand) या अवधारणा प्रस्तुत यानादिल, गुकिया कथं व्यक्तिगत स्वार्थं थमंतुं समाजया आर्थिक हित याइ। थ्व सफूं तत्कालीन व्यापारवाद (mercantilism) या आलोचना यानाः मुक्त व्यापार व पूँजीवादया सैद्धान्तिक आधार दयेकूगु खः। थ्व ग्रन्थं औद्योगिक क्रान्ति व आधुनिक आर्थिक नीति निर्माणय् तःधंगु योगदान ब्युगु दु। एडम स्मिथयात थ्व सफूया कारणं 'आधुनिक अर्थशास्त्रया अबु' (Father of Modern Economics)या कथं म्हसीकेगु या। थ्व सफू मनू इतिहासया दकले प्रभावकारी अर्थशास्त्र सफूत मध्ये छगू खः। थ्व ग्रन्थयात ५पू सफूति बायातःगु दु। प्रथम सफूयात ११ अध्याय, सफू २यात ५ अध्याय, सफू ३यात ४ अध्याय, सफू ४यात ९अध्याय, सफू ५यात ३ अध्यायय् विभाजित यानातःगु दु। सफू १य् श्रमया विभाजन, श्रम विभाजनया सिद्धान्त, श्रम विभाजनय् बजाःया प्रभाव, ध्येबाया उत्पत्ति व छ्येला, वस्तु व श्रमया वास्तविक व नामांकित मू व ध्येबाया मू, बजाःया वस्तुया भाःया थीथी भाग, वस्तुया प्राकृतिक व बजाः भाः, श्रमया ज्याला, स्तकया नाफा, थीथी ज्याय् दयाच्वंगु ज्याला व नाफा, बुंया बालं आदि विषयय् च्वमिं थःगु विचाः प्वंकादीगु दु। सफू २स स्तकया प्रकृति, संकलन व नियोजनया वर्णन यानातःगु दु। सफू३स थी-थी देसय् समृद्धिया प्रगतिया वर्णन यानतःगु दु। थ्व सफूति रोमन साम्राज्यया पतन धुंकाया बुंज्याया पतन, रोमन साम्राज्य धुंकाया थीथी नगर व देय्‌या उदय, थीथी नगरया बनेज्याया देय्‌या विकासय् असर आदि विषयय् थीथी बिचाः कनातःगु दु। सफू४स राजनैतिक अर्थशास्त्र पद्धतिया बारेय् वर्णन दु धाःसा सफू ५स सार्वभौम व राष्ट्रमण्डलया राजस्वया बारेय् च्वयातःगु दु।

स्वयादिसँ

• अर्थशास्त्र
• द वेल्थ अफ नेसन्स