प्राचीन मिस्र

विकिपिडिया नं
थन झासँ: navigation, मालादिसँ
गिजाया पिरामिड प्राचीन मिस्रया दक्ले नांजाःगु दसुइ छगू ख।
प्राचीन मिस्रया मानकिपा। थ्व किपाय् दाइनेस्तिक युग (Dynastic period) क. ३१५० BC निसें ३० इपू)या मू नगर व थाय्‌ क्यनातःगु दु।

प्राचीन मिस्र पूर्वी उत्तर अफ्रिकाय् अवस्थित छगू प्राचीन सभ्यता ख। थ्व सभ्यता नाइल खुसिया सिथय् (थौं कन्हेया मिस्रदेय्‌य्)य् न्हापा दूगु ख। थ्व सभ्यताया पलिस्था करिब ३१५० इपूइ निसें जूगु खने दु। [१] थ्व सभ्यताया राजनैतिक एकिकरण थःने व क्वःने मिस्रया एकिकरण नापं न्हपांम्ह फारोया ईले जुल व ३गु सहस्राब्दी तक्क थ्व सभ्यताया विकास जुल।[२] थ्व साम्राज्यया इतिहासय् स्थायी राजतन्त्र व थन्यागु स्थायी युगया झ्वले दधुइ छुं अवधिया आंशिक अस्थिरताया ई वा इन्टरमिदियत अवधि याना निगु मू प्रकारया खण्ड खने दु। प्राचीन मिस्रं थःगु उत्कर्ष विन्दू न्हुगु अधिराज्यया ईले थ्यंगु खने दु। थ्व युग धुंका थ्व सभ्यता बिस्तारं ह्रास जुया वंगु खने दु। थ्व उत्तरार्धया ह्रास जुयावंगु युगय् मिस्रयात यक्व विदेशी शक्तितयेसं थःगु अधीनय् लाकल व फारोया शासन अन्तःत आधिकारिक कथं ३१ इपूइ न्हापां रोमन साम्राज्यया मिस्र कब्जा नापं क्वचाल। थ्व धुंका मिस्र रोमन साम्राज्यया छगू प्रान्तया रुपय् जक्क दयाच्वन। [३]

प्राचीन मिस्रया लहनाया सफलता आंशिक रुपं नाइल खुसि स्वनिगःया परिस्थितितयेगु अनुकूल थ्व लहना धलेजुगुलिं जूगु ख। थ्व उब्जाउ स्वनिगले अपेक्षाकृत खुसिबाहा व नियन्त्रित ह्वज्याया कारणं माःगु स्वया अप्व खाद्यान्न उत्पादन जुल। अधिक खाद्यान्नं सामाजिक विकास व संस्कृतियात तेवा बिल। संसाधनतयेगु अधिकताया कारणं केन्द्रिकृत प्रशासनया विकास जुल। प्रशासनं स्वनिगः व नापंया मरुभूमिइ खनिज दोहन, स्वतन्त्र लेखन प्रणालीया पलिस्था, सामूहिक निर्माण व बुंज्या ज्याझ्वःया संगठन, आस-पासया क्षेत्रनाप बनेज्या, व विदेशी शत्रुततेत बुकिगु व मिस्रया प्रभुत्वयत क्वातुकिगु विचाःदूगु सेनायात प्रायोजित यात। थन्यागु ज्या प्रेरित यायेगु व कःघायेगु जिम्मा सम्भ्रान्त च्वमि, धार्मिक गुरु व प्रशासकतयेगु जुयाच्वन। थ्व सकल व्यवस्था छम्ह फारोया शासनया अधीनय् जुयाच्वन। फारोयात धार्मिक विश्वासया छगू विस्तृत प्रणाली नाप स्वाना मिस्रया मनुतयेगु एकता व ग्वहालि न्ह्याबिलें फारोयात दइगु प्रणालीया विकास जुल।[४][५]

प्राचीन मिस्रया लहनाया यक्व उपलब्धिइ उत्खनन, सर्वेक्षण व विशालकाय पिरामिड, द्येगः व ओबिलिस्क थें न्याःगु संरचना दयेकिगु निर्माण प्रविधि ला। गणितया छगू प्रणाली, व्यावहारिक चिकित्सा व्यवस्था, ह्वज्या व्यवस्था व बुँज्या प्रविधि, न्हापांगु ज्ञात पोत,[६] मिस्रया चाया भ्यगः व खा प्रौद्योगिकी, साहित्यया न्हुगु रूप, व आःतक्क स्युगुलि दक्ले न्हापांगु शान्ति सन्धि नं थ्व सभ्यताया हे देन ख। [७] थ्व कथं मिस्रं इतिहासय् छगू स्थायी छाप तःगु दु। थ्व लहनाया कलास्थापत्ययात व्यापक रूपं छ्येलिगु व थ्व सभ्यताया प्राचीन वस्तुतयेत उत्कृष्ट लहनाया चिंया कथं हलिमया थी-थी थासय् यंकिगु ज्या नं जुल। थ्व लहनाया भगनावशेषतयेसं यात्री व च्वमितयेगु कल्पनायात शताब्दीयौं तक्क प्रेरित यानाच्वंगु दु। प्रारम्भिक आधुनिक कालय् प्राचीन वस्तु व उत्खनन प्रति छगू न्हुगु सम्मानं मिस्र व मिस्र सभ्यताया वैज्ञानिक शोध व थनया सांस्कृतिक धरोहरया अपेक्षाकृत अधिक प्रशंसायात प्रेरित यागु दु।[८]

इतिहास[सम्पादन]

पेलियोलिथिक कालया उत्तरार्ध तक्क, उत्तरी अफ्रीकाया शुष्क जलवायु याकनं गरम व शुष्क जूवन। थुकिलिं थ्व लागाया जनसंख्यायात नील खुसि स्वनिगःया सिथय् बसोबास यायेत विवस यात। करीब १२० द्व दं न्ह्यः मध्य प्लीस्टोसीनया अन्तय् आधुनिक मानव शिकारीतयेसं थ्व थासय् स्थायी कथं च्वनिगु व्यवस्थाया पलिस्था यात। व अबिले निसें नील खुसि मिस्रया जीवन रेखाया कथं पलिस्था जुल। [९] नील खुसिया उबजाऊ खुसिबाहा ख्यःलं मनुतयेत छगू स्थापित बुँज्या अर्थव्यवस्था व अधिक परिष्कृत, केन्द्रीकृत समाजया विकासया मौका बिल। थ्व मानव सभ्यताया इतिहासया छगू आधार जूवन।[१०]

लिधंसा[सम्पादन]

  1. तिथिकथं धाःसा ६६४ इपू धुंका जक्कया पुरातात्विक दसू लुगु दु। Chronology. Digital Egypt for Universities, University College London. 2008-03-25 कथं।
  2. Dodson (2004) p. 46
  3. Clayton (1994) p. 217
  4. जेम्स (सन् २००५) पौ. ८
  5. मनुलियन (1998) पौ. ६-७
  6. AIA
  7. क्लेटन (1994) पृ. 153
  8. जेम्स (2005) पृ. 84
  9. शः (2002) पृ. 17
  10. शः (2002) पृ. 17, 67-69

स्वयादिसँ[सम्पादन]