हाकुगु मृत्यु

[[Image:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|Yersinia pestis [[Image:Bubonic plague victims-mass grave in Martigues, France 1720-1721.jpg|thumb|Skeletons in a mass grave from 1720 to 1721 in Martigues [[Image:Acral gangrene due to plague.jpg|thumb|A hand showing how acral

हाकुगु मृत्यु बाय् ब्ल्याक डेथ (Black Death) मनू जातिया इतिहासय् दकलय् घातक महामारीमध्ये छगू खः। सन् १३४७ निसें १३५१ तक युरोप, एसिया व उत्तर अफ्रिका न्यंकं न्यंगु थ्व 'ब्युबोनिक प्लेग' (Bubonic Plague) महामारीं करोडौं मनूतय्गु ज्यान काल।

महामारीया कारण व विस्तार

• जीवाणु: थ्व महामारी यर्सिनिया पेस्टिस (Yersinia pestis) नामक ब्याक्टेरियाया कारणं जूगु खः।
• वाहक: थ्व ल्वय् छुंइ (rats) च्वंपिं 'फ्लि' (fleas)या माध्यमं मनूय् पुनिगु खः।
• विस्तार: मध्य एसिया निसें सुरु जूगु थ्व महामारी 'सिल्क रोड' (Silk Road) व व्यापारिक जहाज पाखें युरोप थ्यन। न्हापां इटालीया बन्दरगाह सहरतय्सं थुकिया तःच्वंगु प्रभाव सहः यायेमाल।

लक्षणत

ल्वागीतय् म्हय् क्वय् बियाकथंया लक्षणत खनेदइ:

• म्हय् व गलय् तःधंगु प्वः (Buboes) वयेगु।
• तच्वोक ज्वरो वयेगु व हि ल्हायेगु।
• म्हया छ्यँगु (skin) हाकुया वयेगु, गुकिं यानाः थ्व महामारीयात ब्ल्याक डेथ धकाः नां बिल।

सामाजिक व आर्थिक प्रभाव

ब्ल्याक डेथया प्रभाव मध्यकालीन हलिंय् तसकं गम्भीर व व्यापक जुल:

• जनसंख्या ह्रास: युरोपया करिब ३०% निसें ६०% जनसंख्या थ्वहे महामारीं यानाः सिनावन।
• सामन्तवादया अन्त्य: मनूतय्गु ल्याः कम जुइवं ज्या याइपिं ज्यामिया माग थकाल। थुकिं यानाः 'सर्फडम' (Serfdom) वा बन्धक मजदूरी प्रथा कमजोर जुल अले मजदूरतय्सं अप्वः ज्याला (wages) कायेगु सुरु यात।
• धार्मिक विचा: यक्व मनूतय्सं थ्व महामारीयात 'दैवी दण्ड' मानय् यात, धाःसा मेमेपिं मनूतय्सं स्थापित चर्चया शक्ति प्रति शंका यायेगु सुरु यात। थुकिं लिपा 'रिफर्मेसन' (Reformation) या निंतिं लँपु च्यात।
• चिकित्सा विज्ञान: थ्व महामारी लिपा हे सार्वजनिक उसाँय्, क्वारेन्टाइन (Quarantine), व सफा यायेगु महत्त्व हलिं न्यंकं दयावल।

निवारण व क्वचा:

महामारी कम जुइत यक्व दँ माल। मनूतय्सं सहर पाखें तापाःक वनेगु, ल्वागीतय्त अलग (isolation) तयेगु, व व्यापार रोके यायेगु ज्या छ्यलाहलः। थ्व महामारीं युरोपया सामाजिक संरचना पूर्ण रूपं हिलाबिल।

लिधंसा

• Benedictow, Ole J. (2004). The Black Death 1346–1353: The Complete History.
• Horrox, Rosemary (1994). The Black Death.