योहान् वुल्फ्ग्याङ भोन् गोथे

गोथेज्या जन्मस्थल

गोथेc. 1775

Johann Wolfgang von Goethe
बूगु	(1749-08-28)28 अगस्ट सन् 1749 Free Imperial City of Frankfurt, Holy Roman Empire
मदूगु	22 मार्च 1832(1832-03-22) (आयु 82) Weimar, Grand Duchy of Saxe-Weimar-Eisenach, German Confederation
ज्या	Poet, novelist, playwright, natural philosopher, diplomat, civil servant
राष्ट्रियता	German
साहित्यिक आन्दोलन	Sturm und Drang; Weimar Classicism
नांजाःगु कृति	Faust; The Sorrows of Young Werther; Wilhelm Meister's Apprenticeship; Elective Affinities; "Prometheus"; Zur Farbenlehre; Italienische Reise; Westöstlicher Diwan
जीवनसाथी	Christiane Vulpius (1806–16, her death)
Influences Calderón, Gellert, Goldsmith, Hafez, Herder, Homer, Kālidāsa, Kant, Klopstock, Lessing, Linnaeus, Macpherson, Rousseau, Schiller, Shakespeare, Spinoza, Swedenborg, Winckelmann
Influenced Carlyle, Cassirer, Darwin, Freud, Grass, Gide, Hesse, Hegel, Iqbal, Ikeda, Jung, Kundera, Kierkegaard, Lamarck, Machado, Mann, Nietzsche, Prešeren, Robakidze, Schiller, Spengler, Stirner, Schelling, Schopenhauer, Steiner, Thoreau, Tesla, Turgenev, Wittgenstein, Wagner, Ranke
Signature

जोहान वुल्फग्यांग भोन गोथे (जर्मन भाषा: Johann Wolfgang von Goethe; २८ अगस्ट १७४९ – २२ मार्च १८३२) छम्ह नांजाःम्ह जर्मन च्वमि, दार्शनिक, व वैज्ञानिक खः। वय्कःयात जर्मन साहित्यया दकलय् महान व्यक्तित्व व विश्व साहित्यया छगू थां धकाः हनिगु या। वय्कःया योगदान चिनाखँ, नाटक, च्वखँ, धर्मशास्त्र, व विज्ञान तक दु।

गोथेया दकलय् नांजाःगु कृति फाउस्त (Faust) खः, गुगु निगू भागय् ब्वथलातःगु नाटकीय चिनाखँ खः। वय्कःयात "जर्मन शेक्सपियर" धकाः नं म्हसीकि। १८गु शताब्दीया अन्त्य व १९गु शताब्दीया सुरुइ "वाइमार क्लासिसिजम" (Weimar Classicism) आन्दोलनया प्रमुख हस्तीया रुपय् वय्कःया भूमिका तसकं तःधं।

जीवनी

गोथेया जन्म फ्र्याङ्कफर्ट (Frankfurt) शहरय् छगू सम्पन्न परिवारय् जूगु खः। वय्कःया अबु छम्ह अधिवक्ता खः। गोथेयात मचां निसें हे थीथी भाय् (ग्रीक, ल्याटिन, फ्रान्सेली, इटालियन) व कलाया शिक्षा बियातःगु खः।

• शिक्षा: वय्कलं "लाइपजिग विश्वविद्यालय" (Leipzig University) व "स्ट्रासबर्ग विश्वविद्यालय" (Strasbourg University) य् कानून ब्वनादिल। स्ट्रासबर्गय् च्वनाच्वंगु ईलय् वय्कः हर्डर (Herder) नाप नापलानादिल, गुम्हेस्यां गोथेयात शेक्सपियर व जर्मन लोकतजिलजिया महत्त्व थुइकेत ग्वाहालि यानादिल।
• Sturm und Drang: २४ दँय्, गोथें "द सरोस अफ यंग वेर्थर" (The Sorrows of Young Werther, १७७४) नांयागु उपन्यास च्वयादिल। थ्व सफू उलि लोकंह्वाःल कि थुकिं गोथेयात छकलं युरोपया सेलिब्रेटी दयेकल। वय्कःया थ्व सफू "स्टुर्म उन्ड ड्रांग" (Sturm und Drang - Storm and Stress) साहित्यिक ज्याझ्वःया छगू मू कृति खः, गुकिलि भावना व आवेगयात बः बियातःगु खः।
• वाइमार (Weimar): सन् १७७५ य्, गोथे वाइमारया ड्युकया निमन्त्रणाय् अन वनादिल व जीवनया अन्त्य तक अन हे च्वनादिल। अन वय्कलं राजनीतिक व प्रशासनिक पदय् ज्या यानादिल। अन हे वय्कःया मित्रता मेम्ह महान कवि फ्रिडरिक शिलर (Friedrich Schiller) नाप जुल। इमिगु सहकार्यं जर्मन साहित्यया "स्वर्ण युग" हल।

मू कृतित

गोथेया रचनातय्सं स्वच्छन्दतावाद (Romanticism) व शास्त्रीयवाद (Classicism) दथुइ तां (Bridge) या ज्या यात।

• फाउस्ट (Faust): थ्व गोथेया जीवनया दकलय् तःधंगु ज्या खः। वय्कलं थ्व नाटक च्वयेत करिब ६० दँ (सन् १७७२ निसें १८३१ तक) कयादिल। थुकिलि ज्ञान, पाप, व मुक्तिया दार्शनिक खँ दु।
• द सरोस अफ यंग वेर्थर (The Sorrows of Young Werther): छगू त्रासद (Tragic) मतिनाया बाखं। थ्व सफू ब्वनाः उगु ईलय् यक्व ल्याम्ह-ल्यासेतय्सं आत्महत्या याःगु धयागु खँ नांजाः (गुकियात "वेर्थर इफेक्ट" धाइ)।
• विल्हेल्म मास्टर्स एप्रेन्टिससिप (Wilhelm Meister's Apprenticeship): थ्व सफूयात "बिल्डुंग्सरोमन" (Bildungsroman - ल्याम्ह जुइगु वा आत्म-विकासया बाखं) विधाया नमुनाया कथं हनि।

विज्ञानय् योगदान

गोथे चिनाखँमि जक मखुसें छम्ह गंभीर वैज्ञानिक नं खः।

• रङ्ग सिद्धान्त (Theory of Colours): सन् १८१० य् वय्कलं "जुर फार्बेनलेहर" (Zur Farbenlehre) नांयागु सफू पिथनादिल। थुकिलि वय्कलं न्युटन (Newton) या रङ्ग सम्बन्धी विचारयात चुनौती बियादिल। गोथेया कथं रङ्ग केवल भौतिक मखुसें मनूया मिखा व दिमागया अनुभव नं खः।
• वनस्पति विज्ञान: वय्कलं "मेटामोर्फोसिस अफ प्लान्ट्स" (Metamorphosis of Plants) च्वयादिल, गन वय्कलं सकल स्वाँमात छगू हे "उर-प्लान्ट" (Ur-Pflanze) पाखें विकास जूगु खः धकाः तर्क बियादिल।

लिच्वः

गोथेया प्रभाव निःत्से (Nietzsche), काफ्का (Kafka), थोमस मान, व कार्ल मार्क्स तक खनेदु। वय्कःया नामं "गोथे इन्स्टिच्युट" (Goethe-Institut) पलिस्था जूगु दु, गुकिं हलिम न्यंकं जर्मन भाय् व तजिलजिया प्रचार याइ। वय्कःया अन्तिम खँग्वः "Mehr Licht!" (अझ अप्व जः!) खः धकाः धायेगु या।