बँमि

A Kaqchikel

Colorized photograph of an Amis

Guatemalan girls in their traditional clothing from the town of Santa Catarina Palopó on Lake Atitlán

आदिवासी मनूत बाय् बँमि (अङ्ग्रेजी: Indigenous people) धैगु थन्याःपिं मनूतय्गु सामाजिक पुचः खः, गुकिं छगू निश्चित भौगोलिक क्षेत्रय् लिपा वःपिं उपनिवेसवादी वा विजेता संस्कृति स्वया न्हापां हे अन च्वनाच्वंगु दइ। थुपिं मनूतय्गु थःगु हे सांस्कृतिक परम्परा, सामाजिक व राजनीतिक संरचना व थःगु हे भाषा दइ। आदिवासी मनूतयेगु थःगु परम्परागत भूमि नाप क्वात्तुगु आत्मिक स्वापू दइ।

आदिवासी मनूतय्गु म्हसिका

संयुक्त राष्ट्र संघ व मेमेगु अन्तर्राष्ट्रिय संस्थातय् कथं, आदिवासी मनूतय्गु म्हसिकाया मू आधारत थ्व खः:

• १. ऐतिहासिक निरन्तरता (Historical Continuity): इमिगु संस्कृति, भाषा वा जीवनशैली उपनिवेसवादी वा न्हुगु शासकतय्गु आगमन स्वया न्हापांया परम्परा नाप स्वापू दु।
• २. आत्म-पहिचान (Self-Identification): इमिसं थःत हे आदिवासी कथं म्हसिका बीगु।
• ३. भूमि नाप स्वापू (Connection to Land): इमिगु परम्परागत क्षेत्र, भूमि व प्राकृतिक संसाधनय् विशेष स्वापू व अधिकार दइ।
• ४. राजनैतिक संरचना (Political Structures): इमिगु थःगु हे परम्परागत निर्णय प्रक्रिया व शासन प्रणाली दइ।

आदिवासी अधिकार व अन्तर्राष्ट्रिय कानून (Indigenous Rights and International Law)

• आदिवासी संयुक्त राष्ट्रया घोषणा (UN Declaration):आदिवासी संयुक्त राष्ट्र संघया आदिवासी मनूतय्गु अधिकारया घोषणा (UNDRIP) सन् २००७स पारित जुल। थुकिं आदिवासी मनूतय्गु आत्मनिर्णय, भूमि, संस्कृति व शिक्षाया अधिकारयात स्थापित याना बिउगु दु।
• आदिवासी संस्कृति संरक्षण (Cultural Preservation):आदिवासी मनूतय्गु ज्ञान, परम्परागत चिकित्सा, व जैविक विविधतायात ल्यंका तयेगु निंतिं तसकं महत्त्वपूर्ण जुइ।

विश्वव्यापी वितरण

आदिवासी मनूत हलिंया सकल महाद्वीपतय् च्वनाच्वंगु दु। तसकं म्हस्यूगु आदिवासी मनूतय्गु पुचः थ्व कथं दु:

• एसिया व प्रशान्त महासागरय्: नेपाःया आदिवासी पुचःत (दसु: नेवाः, मगः आदि), अस्ट्रेलियाया एबोरिजिनल (Aboriginal) व न्युजिल्यान्डया माओरी (Māori)।
• उत्तर व दक्षिण अमेरिकाय्: अमेरिकाया नेटिभ अमेरिकन (Native American) व दक्षिण अमेरिकाया इन्का (Inca)या उत्तराधिकारी पुचःत।