प्लेट टेक्टोनिक्स
प्लेट टेक्टोनिक्स धयागु पृथ्वीया पिनेया बल्लाःगु भः(Lithosphere) थी-थी तःधंगु व चिधंगु कुचाय् बायाच्वंगु छगू वैज्ञानिक सिद्धान्त खः। थ्व कुचातय्त 'टेक्टोनिक प्लेट' धाइ। थ्व प्लेटत पृथ्वीया दुने च्वंगु 'एस्थेनोस्फियर' (Asthenosphere) धइगु अर्ध-तरल पदार्थय् तसकं सुस्त गतिं सनाच्वनि।
प्लेटतयगु सनाः (Plate Movements)
[सम्पादन]पृथ्वीया प्लेटत मुख्यतया स्वंगू कथं सनि:
१. कन्भर्जेन्ट (Convergent) बाय् छगू थासय् मुनिगु: गबले निगु प्लेटत छगू मेगु पाखे वयाः न्यायेगु जुइ। थुकिया प्रभावं तःधंगु गुँ (Mountains) दयेकी। हिमालय च्वापुगुं नं थथे हे भारतीय व युरेसियाली प्लेट दथुइ न्यायेगु कारणं दयेकूगु खः।
२. डाइभर्जेन्ट (Divergent) बाय् छथासं बायावनिगु: गबले निगु प्लेटत छगू मेगु पाखे तापाक्क जुया वनी। थथे जुइबलय् चा दुनेया म्याग्मा (Magma) पिहाँ वयाः न्हूगु बँ (Crust) दयेकी। महासागरया दुने अप्वः यानाः थथे जुइ।
३. ट्रान्सफर्म (Transform): गबले निगु प्लेटत छगू मेगु नाप घर्षण जुइ व थाहां मवंसें कुलां दिशाय् जक हिली । थ्व अवस्थाय् भूखाः (Earthquake) वयेगु सम्भावना तसकं अप्वः दइ।
भूखाः व ज्वालामुखी
[सम्पादन]प्लेट टेक्टोनिक्सया कारणं हे पृथ्वीइ तःधंगु प्राकृतिक हिउपाःत वइ:
- भूखाः: प्लेटतयगु दथुइ घर्षण जुयाः शक्ति पिहाँ वइबलय् भुखाः ब्वइ।
- ज्वालामुखी: प्लेटत बाया वनीबलय् वा थकाइबलय् चा दुनेया क्वाःगु लाभा पिहाँ वयेगु लँपु दइ।
- महासागरया विस्तार: समुद्रया सतहय् न्हूगु बँ दयेकेगु व पुलां बँ स्यंकेगु ज्या नं थ्व हे प्रक्रिया पाखें जुइ।
नेपाH व प्लेट टेक्टोनिक्स
[सम्पादन]नेपाँ 'प्लेट टेक्टोनिक्स' या दृष्टिकोणं तसकं जोखिमपूर्ण थासय् ला। भारतीय प्लेट प्रति दँ करिब ५ सेन्टिमिटरया गतिं युरेसियाली प्लेट नाप स्वाना वयाच्वंगु दु। थ्व हे कारणं नेपाः व आसपासया क्षेत्रय् तःधंगु भूखाः वयेगु याइ।
लिधंसा
[सम्पादन]- Wegener, Alfred (1915). The Origin of Continents and Oceans.
- Oreskes, Naomi (2003). Plate Tectonics: An Insider's History of the Modern Theory of the Earth.
- Turcotte, D. L. & Schubert, G. (2002). Geodynamics.