नैतिकता
नैतिकता (अङ्ग्रेजी: Morality) धयागु पाय्छि जूगु (Right) व पाय्छि मजूगु (Wrong) व्यवहार, बानी, व निर्णयया दथुइ भेद याइगु सिद्धान्ततय्गु पुचः खः। "नैतिकता" खँग्वः संस्कृतं बुयावःगु खःसा मोरालिति खँग्वः ल्यातिन भाय्या "मोरालितास" (Moralitas) पाखें वःगु खः, गुकिया अर्थ "चरित्र", "बानी", वा "शिष्टाचार" खः।[१] नैतिकतायात निगू कथं स्वये छिं:
- बर्णनात्मक (Descriptive): छुं निश्चित समाज, धर्म, वा पुचलं नालातःगु आचार संहिता। (दसु: "हिन्दु नैतिकता", "भिक्टोरियन नैतिकता")।
- मानक (Normative): सकल "तार्किक" (Rational) मनूतय्सं नाले माःगु आदर्श व्यवहार। (दसु: "हत्या याये मज्यु" धयागु सर्वव्यापी नियम)।
नैतिकताया अध्ययन याइगु दर्शनशास्त्रया कचायात एथिक्स (Ethics) धाइ। नैतिकताया स्रोत छु खः धयागु खँय् बहस दु। छुं मनूतय्सं थ्व द्यः पाखें वःगु (Divine Command Theory) धाइ, छुंसं थ्व तर्क व कारण (Reason) पाखें वःगु धाइ, धाःसा मेपिसं थ्व समाज व विकासक्रम (Evolution) पाखें वःगु धाइ। नैतिकतां समाजयात व्यवस्थित यायेत, द्वन्द्व म्हो यायेत, व सहकार्य (Cooperation) बढावा बिइत ग्वाहालि याइ।
विकासक्रम
[सम्पादन]नैतिकताया अवधारणाया विकास थथे जूगु दु:
- ट्राइबल (Tribal): मानव इतिहासया सुरुइ, नैतिकता केवल थःगु "गां" वा "पुचः" (Tribe) दुने जक सीमित जुल। थःगु पुचःया मनूयात ग्वाहालि यायेगु "बांलाःगु" जुइ धाःसा व पिनेया मनूयात स्यायेगु नं "बांलाःगु" जुइ फु।
- धार्मिक/अक्षीय युग: त-तःधंगु धर्मतय्गु उदय नापं, नैतिकताया नियमत द्यःया आदेशया रुपय् संहिताबद्ध (Codified) जुल।
- इनलाइतनमेन्त (Enlightenment): १७गु व १८गु शताब्दीइ, युरोपय् दार्शनिकतय्सं धर्म निरपेक्ष (Secular) नैतिकताया विकास यात, गुगु "मानव अधिकार" (Human Rights) व "स्वतन्त्रता" य् आधारित दु।
- हलिंन्यंक: आःया ईलय्, संयुक्त राष्ट्र संघया "मानव अधिकारया घोषणापत्र" (UDHR) नं हलिं-न्यंकंया निंतिं साझा नैतिक मापदण्ड तःगु दु।
स्वयादिसँ
[सम्पादन]स्वयादिसँ
[सम्पादन]लिधंसा
[सम्पादन]- ↑ Gert, Bernard. "The Definition of Morality". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
 |
विकिमिडिया मंका य् थ्व विषय नाप स्वापु दुगु मिडिया दु: Moral |