नेपालभाषाया कचाभाय्

हलिंया मेमेगु भासय् थें हे नेपालभासय् नं यक्व स्थानीय भाषिका दयाच्वंगु दु। द्वाल्खाली भाषिका,सिन्धुपाल्चोक पहरी भाषिका,तोताली भाषिका,चित्लांग भाषिका,येँ-यल-किपू भाषिका व ख्वप भाषिका थें भायलचं व खँग्व: दुगु पती भाषिकात यक्व दु। थुपिं भाषिका प्रमुख् मजुगु जुया: आपटतं ल्याखाइ मखु। तर थुपिं भाषिकातय् त: मान्यता मबिगु नं ज्वीमखु। थयौ भाषिका लुभु, बल्बु व स्वनिग:यागू पिने पिने ला:गु थसय् छ्यली। बन्दिपूर यागू भाय् पुलाङ्गु खोप नेवा: भाय् ख:। थथे हय् चि-चीधङ्गु भाषिकात यक्व हय् दु व मेमेगु भाषा यागु प्रभावय् झन मेमेगु भाषिकात दयावै।

ब्वथला

नेपालभाषा ल्हाइपिं मनूत स्वनिगः व स्वनिगलं पिने थीथी थासय् च्वनाच्वंगु दु। दया शाक्यजुया छगू भाषिक अध्ययनकथं नेपालभाषायात ५ गू मू पुचलय् ब्वथलेछिं ।

• पुचः १:
  • येँ, यल, चैनपुर, भोजपुर, दिंला, धरान, ओखलढुंगा, रामेछाप ।
  • नाला, सांगा, बनेपा, डाँछि, धुलिखेल ।
  • पाल्पा तानसेन, बुटवल ।
  • हलचोक, फुशिंख्यः, बलम्बु, कीर्तिपुर (किपू), पांगा, लुभु, फर्पिङ्ग, बुंगमति, हरिसिद्धि, चापागां, थैबः, खोना ।
  • प्यांगां ।

• पुचः २:
  • ख्वप (Bhaktapur), नगदेश, बोदे, लोकिल्थली, थिमि, गोकर्ण, बरेगां ।
  • पुलां पोखरा (Old Pokharā), नारायणघाट, रिडी, बागलुङ ।
  • बन्दिपुर, डुम्रे ।

• पुचः ३: चित्लांग, गोपाली, गमाल, मुल्मी, बलामी। थनया भाय्‌यात 'चिलन्' (Cilan), 'ग्वा भाय्' (Gwā Bhāye), व 'बलामि भाय्' (Balāmi Bhāye) धाइ। । ।

• पुचः ४: पहरी, बधिकेल, काभ्रे, खोपासी, लेले, प्वाः ।। थनया भाय्‌यात 'पै भाय्' (Pai bhāye) धाइ ।

• पुचः ५: द्वाल्खा, तौथली, दुती व लिस्ती। थनया भाय्‌यात 'द्वालखा भाय्' धाइ ।

येँ-यल-किपू भाषिका

येँ-यल-किपू नेपालभाषाया छगू भाषिका ख। थ्व भाय् येँ, यल व किपुलि ल्हाइ| थ्व भाषिका आप्तं छ्यली। थ्व भाषिकाय् नं येँ, यल व किपुलि भ:चाभ:चा पाइ। थ्व भाषिका नेपालभाषाया छगू मूल भाषिका ख:। थ्व भाषिकाय् हिन्दू व बौध धर्म बीच छुं भ:चा पाइ।

ख्वप भाषिका

ख्वप भाषिका नेपालभाषाया छगू भाषिका ख। थ्व भाय् ख्वपय् ल्हाइ|

द्वाल्खाली भाषिका

द्वाल्खाली भाषिका आपातं द्वाल्खाय् ल्हाइ। थ्व भाषिकां पुलां नेवा: भाय् पहः क्यनी।

सिन्धुपाल्चोक पहरी भाषिका

सिन्धुपाल्चोक पहरी भाषिका सिन्धुपाल्चोकय् च्वङ्गु पिन्सं ल्हाइ। थ्व भाय् आ: आपातं मरया:वन। थ्व थासय् आ: आपातं तामाङ् जाती च्वनी। थ्व भाषिका येँ-यल-किपू भाषिकायागु थें भायलचं दु।

चित्लांग भाषिका

चित्लांग भाषिका स्वनिग:यागु उत्तरय् चित्लांग धागु थासय् ल्हाइ। चित्लांग लागाय् ५ गू पुचःया नेवाःत च्वनी । इमिसं भति-भति पाःगु भाय् ल्हाइगु खःसां छम्हेस्यां ल्हाःगु भाय् मेम्हस्यां अःपुक थुइके फु । थ्व ५ गू पुचः व इमिसं ल्हाइगु भाय् थ्व कथं दु: ग्वाल-मि (Gwāla-mi): थ्व पुचलं ल्हाइगु भाय्‌यात 'गोपाली' (Gopāli) धाइ । बला-मि (Balā-mi): थ्व पुचलं ल्हाइगु भाय्‌यात 'बलामी' (Balāmi) धाइ । गांवल-मि (Gāmwala-mi): थ्व पुचलं ल्हाइगु भाय्‌यात 'गमाल' (Gamāl) धाइ । मुल-मि (Mula-mi): थ्व पुचलं ल्हाइगु भाय्‌यात 'मुल्मी' (Mulmi) धाइ । प्वाल-मि (Pwala-mi): थ्व पुचलं ल्हाइगु भाय्‌यात 'प्वाः' (Pwah) धाइ ।

बन्दिपुर भाषिका

बन्दिपुरया नेपालभाषा नेपालभाषाया छगू महत्वपूर्णगु उपभाषा खः । थ्व ख्वप भाय्या पूर्वरूप व मौलिक उपभाषा खः । पृथ्वीनारायण शाहया पाला धुंकाः नेवाःत थन थाय्-बाय् हिलाः वंगु खः । बन्दिपुरया नेवाःत येँ, यल व विशेष ख्वप पाखें वंगु इतिहास दु । थनया भाय् ल्हाइपिं मनूत आः डुम्रे, पोखरा, नारायणघाटय् तकं न्यंगु दु । थ्व उपभाषाय् 'अ' मा आखः 'आ' जुयाः हिलीगु सः-विज्ञानया विशेषता दु । क्रिया पदय् बा आखः देतना वइगु (Gemination) थुकिया थःगु हे पहः खः ।

खस-नेपाली भाषां यक्व खँग्वः व क्रियात त्यासा कयाः छ्यलाच्वंगु दु । ब्वथला ग्वः (Classifier) सजीवय् 'मा' व निर्जीवय् 'उ' छ्यलिगु चलन दु । खस भाय्या 'वटा' ब्वथला ग्वः नं थनया भाषिकाय् वयेधुंकल । सर्वनामय् बहुवचन क्यनेत '-पुं' स्वायेगु याइ । अधिकरण कारक (Locative case) य् '-खे' व अपादानय् '-लाङ' छ्यलिगु याइ । प्रेरणार्थक क्रिया (Causative) दयेकेत '-क' या नापं '-ग' नं छ्यलि । वाक्यय् कर्ता, कर्म व क्रियाया पदक्रम हिउसां अर्थ मपाइगु नेपालभाषाया हे नियम थन नं लागू जुइ ।

मेमेगु भाषिका

पाल्पा भाषिका आदि।

भाषिकाय् भिन्नता

येँ/यल व ख्वप भाषिका

येँ/यल भाषिका	ख्वप भाषिका
ल:	ना:
आ:	अ:
घा:	घ:
ना:	भ्यत ना:

यल व येँ भाषिका

यल भाषिका	येँ भाषिका
यना:च्वनू	यन्च्वनू
दाया:च्वनू	दाइच्वनू
लिरूथिरू	इरूथिरू
मुल्कःपति	मुलेपति

स्वयादिसँ

• नेपालभाषा