दशरथ
दशरथ मनुयागु वंशजयाम्ह छम्ह हिन्दू पात्र खः। वाल्मीकिया ग्रन्थ रामायण अनुसार वय्कः अयोध्याया रघुवंशी (सूर्यवंशी) जुजु ख। वय्कः इक्ष्वाकु कुलयाम्ह जुजु ख व राम, लक्ष्मण, भरत व शत्रुघनया अबु ख। वय्कःया स्वम्ह कलाः दु- कौशल्या, सुमित्रा व कैकेयी।
स्वयादिसँ
[सम्पादन]शास्त्रय् दसु
[सम्पादन]पद्मपुराणम् — खण्डः १ (सृष्टिखण्डम्) — अध्यायः ३३[१] पर्वतौ द्वौ च विख्यातौ मर्यादा यज्ञपर्वतौ। कुंडत्रयं तयोर्मध्ये ज्येष्ठमध्यकनिष्ठकम्५४। तेषु गत्वा दशरथं पिंडदानेन तर्पय। तीर्थानां प्रवरं तीर्थं क्षेत्राणामपि चोत्तमम्५५। अवियोगा च सुरसा वापी रघुकुलोद्वह।
पद्मपुराणम् — खण्डः ६ (उत्तरखण्डः) — अध्यायः ०३३[२] तस्याख्यानं च लोकेऽस्मिन्प्रथितं नास्ति वै प्रभो । मया गुप्तं विशेषेण नोक्तं हि कस्यचित्कदा ४। रघुवंशेऽति विख्यातो राजा दशरथः पुरा । चक्रवर्ती महावीरः सप्तद्वीपाधिपोऽभवत् ५। कृत्तिकांते शनिं ज्ञात्वा दैवज्ञैर्ज्ञापितो हि सः ।
प्रतिमानाटकम् — तृतीयोऽङ्कः[३] भट: - णत्थि किळ अवराहो णत्थि। णं मए सन्दिट्ठो भट्टिदारअस्स रामस्स रज्जविब्भट्ठकिसन्दावेण सग्गं गटस्स भट्टिणो दसरहस्स पडिमागेहं देट्ठुं अज्ज कोसळळापुरोएहि सव्वेहिं अन्तेउरेहि इह आअन्तव्वं त्ति। एत्थ दाणि तुष किं किदं । (नास्ति किलापराधो नास्ति। ननु मया सन्दिष्टो भर्तृदारकस्य रामस्य राज्यविभ्रष्टकृतसन्तापेन स्वर्गं गतस्य भर्तुर्दशरथस्य प्रतिमागेहं द्रष्टुमद्य कौसल्यापुरोगै: सर्वैरन्तपुरैरिहागन्तव्यमिति। अत्रेदानीं त्वया किं कृतम्।) सुधाकार: - पेक्खदु भट्टा। अवणीदकवोदसन्दाणअं दाव गब्भगिहं। सोहवण्णअदत्तचन्दणपढ्चाङ्गुळा भित्तीओ। ओसत्तमळळदानमसोहीणि दुवाराणि।
बुद्धचरितम् — अष्ठमः सर्गः[४]
इमे परीप्सन्ति हि (तं ते )पिपासवो ममासवः प्रेतगतिं यियासवः ।। ८.८० ।।
इति तनयवियोगजात(दुःखः दुःखं क्षितिसदृशं सहजं विहाय धैर्यं
दशरथ इव रामशोकवश्यो बहु विललाप नृपो विसंज्ञकल्पः ।। ८.८१ ।।
श्रुतविनयगुणान्वितस्ततस्तं मतिसचिवः प्रवयाः पुरोहितश्च
(समधृतं अवधृतं )इदं ऊचतुर्यथावन् न च परितप्तमुखौ न चाप्यशोकौ ।। ८.८२ ।।