ट्रियाज

Many triage systems use triage tags with specific formats

Emergency Triage (E/T) Lights – particularly useful at night or under adverse conditions

A page of the Edwin Smith Papyrus

ट्रियाज (अङ्ग्रेजी: Triage; फ्रान्सेली: trier अर्थात "ब्वथलेगु" वा "ल्ययेगु") चिकित्सा विज्ञान व आकस्मिक सेवाय् छ्यलीगु छगू प्रक्रिया खः, गुकिलि ल्वमि वा ल्वगियात वय्कःया अवस्थाया गम्भीरताया आधारय् प्राथमिकता (Priority) बियाः वासः यायेगु झ्वः दयेकी।

साधारणतया, अस्पतालय् "न्हापा वःम्ह ल्वमियात न्हापा वासः यायेगु" नियम दइ। तर, तःधंगु दुर्घटना, हताः, वा महामारीया ईलय्, गन ल्वमि तसकं अप्व दइ व स्रोत-साधन (डाक्टर, वासः, बेड) म्हो दइ, अन "ट्रियाज" प्रणाली छ्यली। थुकिया मू सिद्धान्त "सीमित स्रोतयात छ्यलाः दकलय् अप्व मनूतय्त भिंकेगु" खः।

इतिहास

ट्रियाजया अवधारणा आधुनिक हताः चिकित्सा (Battlefield medicine) पाखें वःगु खः। नेपोलियनया हताःया ईलय्, फ्रान्सेली सर्जन डोमिनिक जीन ल्यारी (Dominique Jean Larrey) नं दकलय् न्हापां घाःपा जूपिं सैनिकतय्त इमिगु पदया (Rank) आधारय् मखुसें इमिगु घाःया गम्भीरताया आधारय् वासः यायेगु व्यवस्था यानादिल। थ्व हे विधियात लिपा "ट्रियाज" धकाः नां बिल।

ट्रियाजया रङ्ग संकेत (Color Coding)

आकस्मिक अवस्थाय् वा "मास क्याजुअल्टी" (Mass Casualty) जुइ बलय्, बिरामीया अवस्था म्हसीके अःपुइमा धकाः ४ गू रङ्गया ट्याग (Tag) वा रिबन छ्यली:

ह्याउँगु (Red - Immediate)

• अर्थ: "तत्काल वासः/चिकित्सा माःपिं" (Immediate)।
• अवस्था: ल्वमिया अवस्था तसकं गम्भीर दु व तत्काल वासः मयाःसा सी फइ। तर, यदि याकनं वासः यात धाःसा म्वाये फइ।
• दसु: तच्वःगु हि बाहा वनाच्वंगु (Severe bleeding), सासः ल्हायेत थाकुयाच्वंगु, वा नुगःपाय् घाःपा लाःगु।

म्हासुगु (Yellow - Delayed)

• अर्थ: "छुं ई पिया च्वने फइपिं" (Delayed)।
• अवस्था: ल्वमिया अवस्था गम्भीर ला दु, तर तत्काल हे सीगु खतरा मदु। इमित छुं घौ (Hours) लिपा वासः याःसां ज्यु।
• दसु: क्वँय् तज्याःपिं (Broken bones), तःधंगु घाः, तर हि बाहा वनेगु दिइ धुंकूगु।

वाउँगु (Green - Minimal)

• अर्थ: "सामान्य घाःपा" (Minor)।
• अवस्था: थः हे न्यासि वने फइपिं घाःपा जुपिं (Walking wounded)। इमित वासः याये माः, तर मेपिं गम्भीर ल्वमि स्वया लिपा पाः बियाः वासः याःसां ज्यु।
• दसु: चि-चिधंगु घाः, वा सामान्य ल्वय्।

हाकुगु (Black - Expectant/Deceased)

• अर्थ: "सी धुंकूपिं" वा "म्वाके मफइपिं" (Deceased/Unsalvageable)।
• अवस्था: ल्वमिया मृत्यु जुइ धुंकूगु दु वा घाःपा थुलि तच्वः कि आःया स्रोत-साधनं म्वाके फइगु सम्भावना मदु। इमित स्याइगु म्हो यायेगु वासः (Palliative care) बियाः त्वःता तइ, ताकि मेपिं म्वाये फइपिं ल्वमितय्त ग्वहालि याये फयेमा।
• दसु: थीथी कुतः धुंका नं नुगः ज्या मयाःपिं (Cardiac arrest), छ्यनय् तच्वःगु घाःपा लाःपिं।

छ्येलेज्या

ट्रियाजयात मू कथं स्वंगू थासय् छ्यली:

1. हताःया ख्यलय् (Battlefield): घाःपा जुपिं सैनिकतय्त अस्पताल छ्वये न्ह्यः प्राथमिकता दयेकेत।
2. विपद् व्यवस्थापन (Disaster Management): भुखाय्, खुसिबाः, रेल दुर्घटना, वा बम विष्फोट थें न्याःगु घटनाय्।
3. अस्पतालया इमर्जेन्सी रुम (ER): न्हिथं अस्पतालय् वइपिं बिरामी मध्ये सुयात न्हापां डाक्टरं स्वयेगु धकाः निर्णय यायेत। (दसु: नुगःपा स्याःम्ह मनूयात न्हापां स्वइ, म्हो जक तुति स्याःम्ह मनूयात लिपा स्वइ)।

नैतिक पक्ष

ट्रियाज तसकं भावनात्मक व नैतिक रुपं थाकूगु ज्या खः। विशेष यानाः "हाकुगु" (Black) क्याटागोरीइ मनूयात तये बलय्, डाक्टरतय्सं "थ्व मनूयात म्वाके फइ मखु" धयागु कठोर निर्णय काये माः। थ्व प्रक्रियाया उद्देश्य क्रूरता मखुसें, उपलब्ध स्रोतं "दकलय् अप्व जीवन रक्षा" (Maximize survival) यायेगु खः।