खडकई खुसि
खडकई खुसि भारतयागु छगु खुसि खः। थ्व भारतया पूर्वी भागय् लाःगु छगू महत्वपूर्ण खुसि ख। थ्व खुसि मुख्यतया ओडिसा व झारखण्ड राज्य जुया बाहा वनि। थ्व खुसि सुवर्णरेखा खुसिया छगू मू सहायक खुसि ख, गुकिलिं थ्व क्षेत्रया औद्योगिक व कृषि विकासया निंतिं तःधंगु महत्व तइ। खडकई खुसिया उद्गम ओडिसाया मयूरभंज जिल्लाय् लाःगु सिमिलिपाल राष्ट्रिय उद्यानया गुँ-पहाडपाखे जुइ। थन निसें थ्व खुसिं थःगु यात्रा सुरु यानाः झारखण्डया जमशेदपुरय् थ्यंका सुवर्णरेखा खुसिइ समाहित जुइ। खडकई खुसिया कुल हाकः लगभग १४८ किलोमिटर दु, गुकिलि आपालं भाग झारखण्ड राज्यय् ला। थ्व खुसिं सिमिलिपालया तःधंगु सिमा क्षेत्र व झारखण्डया खनिज सम्पन्न पहाडी क्षेत्र जुयाः वनि। जमशेदपुर थें जाःगु तःधंगु औद्योगिक नगरया अस्तित्वय् थ्व खुसिया लःया तःधंगु ल्हाः दु। थ्व खुसिया स्वनिगः क्षेत्र विशेष यानाः 'छोटा नागपुर पठार'या दक्षिण-पूर्वी भागय् ला। खुसिया बाहा थःगु प्राकृतिक मार्गय् यक्व गुँ व पहाडत पार यासें वनि। मनसूनया इलय् थ्व खुसिया लःया स्तर तसकं अप्वइ, गुकिलिं आसपासया बुँइ सिँचाइ यायेत ग्वहालि याइ।
भौगोलिक स्थिति व उद्गम
[सम्पादन]खडकई खुसि ओडिसाया मयूरभंज जिल्लाया उच्च पहाडी क्षेत्रं सुरु जुइ। थ्व थाय् सिमिलिपाल बायोस्फियर रिजर्भया छगू भाग ख। पहाडं क्वहां वयेधुंका थ्व खुसि उत्तर-पश्चिम दिशापाखे बाहा वनि। झारखण्डय् प्रवेश याये न्ह्यः थ्व खुसिं ओडिसाया यक्व गां व बुँइ लः बी। थ्व खुसिया भौगोलिक संरचनाय् कडा चट्टान व खानीत दुगु पहाडत ला। झारखण्डया सरायकेला खरसावां जिल्ला जुया वनेगु इलय् थुकिया प्रवाह गति अप्वइ। थ्व क्षेत्रया भौगोलिक उचाइ व ढलानं खुसिया वेगयात नियन्त्रण याइ। खडकई खुसिं थःगु मार्गय् यक्व चीधंगु खुसित (tributaries) नापलाइ। थ्व खुसिया क्याचमेन्ट एरिया (Catchment area) लगभग ६,५०० वर्ग किलोमिटर दु। खुसिया तटीय क्षेत्रय् आपालं ह्यांगु चा दु।
सहायक खुसित
[सम्पादन]खडकई खुसिया यक्व चिधंगु सहायक खुसित दु, गुकिलिं थुकिया लःया आयतन अप्वयेकी। थ्व मध्ये करन्जाई खुसि, संजय खुसि, व तोरलो खुसि दकलय् मू ख। संजय खुसि खडकईया दकलय् तःधंगु सहायक खुसि ख, गुगु सरायकेला क्षेत्रय् थ्व नाप मिलन जुइ। थ्व सहायक खुसितसें खुसिया जलचक्रयात सन्तुलनय् तइ। बर्खाया इलय् थ्व सकल सहायक खुसितसें खडकईयात तःधंगु स्वरूप बी। पहाडी क्षेत्रं वइगु थ्व खुसितसें खनिज व खानीया अवशेष नं थः नाप हइ। थ्व खुसितसें स्थानीय गांया कृषि प्रणालीयात नं सहारा बी। ओडिसा व झारखण्डया सिमानाय् लाःगु यक्व चीधंगु खुसित थ्वहे खुसिइ वया विलय जुइ।
औद्योगिक व आर्थिक महत्व
[सम्पादन]खडकई खुसि भारतया औद्योगिक मानचित्रय् तसकं महत्वपूर्ण दु। थ्व खुसिं जमशेदपुरय् लाःगु 'टाटा स्टील' (TATA Steel) कारखानायात लः आपूर्ति याइ। जमशेदपुर शहरया जनसंख्यायात त्वनेगु लःया मू स्रोत नं थ्वहे खुसि ख। सरायकेला क्षेत्रय् लाःगु औद्योगिक क्षेत्रत नं थ्वहे खुसिया लःय् निर्भर जुयाच्वंगु दु। औद्योगिक प्रयोजनया निंतिं खुसिया लः थनेगु निंतिं यक्व थासय् 'चेक ड्याम' व 'ब्यारेज' दयेकातःगु दु। थ्व खुसिया कारणं आसपासया क्षेत्रय् चिनी, सि व सिमेन्ट उद्योगत दूगु दु। आर्थिक रुपं थ्व खुसिं द्वलंद्वः मनूतय्त प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष रुपं रोजगार बी। खुसिया लःया उपयोग यानाः विद्युत उत्पादन यायेगु सम्भावना नं अध्ययन जुयाच्वंगु दु।
| हिन्दूस्थानयागु खुसितः |  |
|---|---|
| गंगा खुसि | यमुना खुसि | ब्रम्हपुत्र खुसि | बेतवा खुसि | नर्मदा खुसि | गोदावरी खुसि | कावेरी खुसि | गंडक खुसि | कोशी खुसि | बागमती खुसि | सरयू खुसि | रावी खुसि | व्यास खुसि | सतलज खुसि | खडकई खुसि | सुवर्णरेखा खुसि | क्षिप्रा खुसि | हुगली खुसि | सोन खुसि | दामोदर खुसि | केन खुसि |