क्रोष्टु

क्रोष्टु वेदकथं मनुयागु वंशजयाम्ह छम्ह हिन्दू पात्र खः।

शास्त्रय् दसु

अनुक्रमणिका

• अङ्घ्रिवल्लिका,2/4/92/2/4,स्त्री/
• क्रोष्टुविन्ना,2/4/93/1/1,स्त्री/
• सिंहपुच्छी,2/4/93/1/2,स्त्री/

अष्टाध्यायी हिन्दी व्याख्या सहितम् — सप्तमः अध्यायः [७|१|९४] ऋदुशनस्-पुरुदंसोऽनेहसां च ऋकारान्त, उशनस् (शुक्राचार्य), पुरुदन्सस् (बिल्ली, विडाल) व अनेहस् (समय) शब्दों को सम्बुद्धि भिन्न "सु" परे रहते " अनङ्" आदेश । " अनङ्" में "ङ्" इत्संज्ञक होने से केवल " अन्" शेष। | क्रोष्टृ + स् ==> क्रोष्टृ + अन् + स् [७|१|९५] तृज्वत् क्रोष्टुः सम्बुद्धि भिन्न सर्वनामस्थान परे होने पर क्रोष्टु शब्द के स्थान पर ऋकारान्त कोष्टृ शब्द होता है। | क्रोष्टा, क्रोष्टारौ, क्रॊष्टारः, क्रॊष्टारम्, क्रॊष्टारौ। [७|१|९६] स्त्रियां च - स्त्रीलिङ्ग में भी क्रोष्टु शब्द तृजन्त शब्द के समान कार्य का आश्रय होता है। | क्रॊष्टी, क्रॊष्ट्रीभ्याम्, क्रोष्ट्रीभिः।

काशिका — चतुर्थोऽध्यायः — प्रथमः पादः नड इत्येवमादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यो गोत्रापत्ये फक्‌ प्रत्ययो भवति । नाडायनः । चारायणः । गोत्र इत्येव - नाडिः । `शलङ्कु शलङ्कं च(ग.सू.67) इति अत्र पठ्यते - शालङ्कायनः, पैलादिषु च शालङ्किशब्दः पठ्यते - शालङ्किः पिता, शालङ्किः पुत्रः, तत्कथम् ? गोत्रविशेषे कौशिके फकं स्मरन्ति, इञेवान्यत्र - शालङ्किरिति । अथ वा - पैलादिपाठ एव ज्ञापक इञो भावस्य । नड । चर । बक । मुञ्च । इतिक । इतिश । उपक । लमक । * शलङ्कु शलङ्कं च * (ग.सू.67)। सप्तल । वाजप्य । तिक । * अग्निशर्मन्‌ वृषगणे * (ग.सू.68)। प्राण । नर । सायक । दास । मित्त्र । द्वीप । पिङ्गर । पिङ्गल । किङ्कर । किङ्कल । कातर । कातल । काश्य । काश्यप । काव्य । अज । अमुष्य । * कृष्णरणौ ब्राह्मणवासिष्ठयोः *(ग.सू.69) । अमित्त्र । लिगु । चित्र । कुमार । * क्रोष्टु क्रोष्टञ्च *(ग.सू.70) । लोह । दुर्ग । स्तम्भ । शिंशपा । अग्र । तृण । शकट । सुमनस्‌ । सुमत । मिमत । ऋक्‌ । जत्‌ । युगन्धर । हंसक । दण्डिन्‌ । हस्तिन्‌ । पञ्चाल । चमसिन्‌ । सुकृत्य । स्थिरक । ब्राह्म…

काशिका (पदमञ्जरीव्याख्यासहिता) — चतुर्थोऽध्यायः — प्रथमः पादः षिद्‌गौरादिभ्यश्च ।। 4.1.41 ।। षिद्भ्यः प्रातिपदिकेभ्य इति । ष्वुनादेः प्रत्ययस्य षित्त्वमवयवेऽचरितार्थं समुदायस्य विशेषकं भवतीति प्रातिपदिकानां षित्त्वम्, धातोस्तु त्रपादेः षित्त्वमङ्‌विधौ चरितार्थमिति न तेन प्रातिपदिकं षिद्भवति । रजकीति । `शिल्पिनि ष्वुन्‌' इत्यत्र व्युत्पादितम् । गौरादिषु गौरशब्दस्य वर्णवाचिनोऽप्यन्तोदात्तत्वात्पाठः । मत्स्यादानां योपधानाम् `अयोपधात्‌' इति जातिलक्षणस्य ङीषः प्रतिषेधात्पाठः । अन्येषां जातिशब्दानां स्त्रीविषयार्थः पाठः । श्वन्नक्षन्निति एतयोर्डापि प्राप्ते । अनडुही, अनड्‌वाहीति । अनकारान्तत्वादप्राप्ते ङीषि सप्रत्यययोः पाठः, ङीषि परतो विकल्पेनान्यथा स्यात्‌ । एषणः करण इति । करणसाधन एषणशब्दो ङीषमुत्पादयति---इष्यतेऽनयेत्येषणी । अधिकरणे ल्युडिति टित्त्वान्‌ ङीबेव भवति । अन्येषामपि ल्युङन्तानां ङीपि प्राप्ते पाठः । मेधशब्दस्याजातिवाचित्वाद्‌, गौतमस्य शार्ङ्गरवादित्वान्‌ ङीनि प्राप्ते वचनात्पक्षे सोऽपि भवति । आयस्थूणशब्दः शिवाद्यणन्तः । भौरिक्यादय इञन्ताः, त…