इरानया प्रशासनिक विभाजन
इरानया प्रशासनिक विभाजन छगू व्यवस्थित प्रणाली ख गुकिलिं थ्व देय्या शासन सञ्चालनयात अःपुकिगु ज्या याइ। इरानयात दकलय् न्हापां ओस्तान (Ostan) वा प्रान्तय् बायातःगु दु। वर्तमानय् इरानय् ३१ गू प्रान्त बाय् ओस्तान दु [१]। सकल ओस्तानया प्रशासन छम्ह गभर्नर जनरल (Ostandar) नं स्वइ, गुम्हेसित इरानया आन्तरिक मन्त्रालयं नियुक्त याइ। ओस्तानया क्वेया इकाईयात शाहरेस्तान (Shahrestan) धाइ। शाहरेस्तानयात नं हाकनं बाख्श (Bakhsh)य् बायातःगु दु [२]। बाख्शया दुने निगु प्रकारया इकाइत दै: शाहर (Shahr) वा नगर क्षेत्र र देहेस्तान (Dehestan) वा ग्रामीण पुचः। थ्व विभाजनया मुख्य उद्देश्य स्थानीय जनतायात सरकारी सेवा अःपुक्क थ्यंकेगु ख। इरानया थ्व प्रशासनिक संरचना १९३७ या कानूनय् आधारित दु, गुकियात समय-समयय् संशोधन यानातःगु दु। थ्व प्रणालीं इरानया विशाल भूगोलयात छगू केन्द्रिय शासनया अधीनय् तयेत ग्वहालि याइ [३]। थ्व विभाजनं देय्या आर्थिक योजना व बजेट विनियोजनय् नं तःधंगु भूमिका म्हिती।
इरानया तथ्याङ्क विभाग अनुसार[४] थ्व देय्या प्रशासनिक विभाग थ्व कथं दु (मार्च २००५ वा इरानी तिथि १३८३ कथं):
| नेपालभाषा | पारसी नां | पारसी (बहुबचन) | ल्या |
|---|---|---|---|
| प्रान्त | استان ostān (ओस्तान) | استانها ostānhā (ओस्तान्हा) | ३० |
| अञ्चल | شهرستان shahrestān (शाहरेस्तान) | ३२४ | |
| जिल्ला | بخش bakhsh (बख्श्) | ८६५ | |
| नगर | شهر shahr (शहर) | ९८२ | |
| ग्रामीण वस्ती | دهستان dehestān (देहेस्तान) | २३७८ |
ओस्तान (प्रान्त)
[सम्पादन]इरानया प्रान्तत देय्या दकलय् तःधंगु प्रशासनिक इकाइत ख। दकलय् न्हापां इरानय् ६ गू प्रान्तत जक दयेकूगु ख, तर जनसंख्या व राजनैतिक आवश्यकता कथं थ्व ल्याः ३१ थ्यंगु दु [५]। तेहरान प्रान्त इरानया राजधानी ख र थ्व प्रशासनिक रुपं दकलय् महत्वपूर्ण प्रान्त ख। मेमेगु महत्वपूर्ण प्रान्तय् खुजेस्तान, इस्फाहान, फर्स र रजावी खोरासान ला। ओस्तन्दारं केन्द्र सरकारया प्रतिनिधित्व याइ र प्रान्तया विकास व सुरक्षाया जिम्मा काइ। सकल प्रान्तया थःगु हे बजेट व विकास परिषद् दइ। थ्व प्रान्ततय्गु विभाजन प्रायः भौगोलिक व सांस्कृतिक पहिचानया आधारय् यानातःगु दु। प्रान्तया आकार भौगोलिक अवस्थितिया आधारय् तःधं-चीधं जुइ फु।
शाहरेस्तान (अंचल)
[सम्पादन]सकल ओस्तानयात यक्व शाहरेस्तानय् बायातःगु दु। शाहरेस्तानया प्रशासन 'फार्मन्दार' नं स्वइ। थ्व स्तरय् सरकारी ज्याकुथीतय्गु शाखात दइ। इरानय् ४४० स्वया अप्व शाहरेस्तानत दु [६]। शाहरेस्तानं थःगु क्षेत्र दुनेया शिक्षा, स्वास्थ्य व सुरक्षाया रेखदेख याइ। नगर क्षेत्र व ग्रामीण क्षेत्र दुथ्याःगु थ्व इकाई इरानया शासन व्यवस्थाया मेरुदण्ड ख।
बाख्श (जिल्ला)
[सम्पादन]शाहरेस्तानयात बाख्शय् बायातःगु दु। बाख्शया मुख्य ज्या ग्रामीण व नगर क्षेत्रया दथुइ समन्वय यायेगु ख। बाख्शदारं स्थानीय समस्यात थुइकेगु व केन्द्रिय योजनात लागू यायेगु ज्या याइ। बाख्शया दुने यक्व देहेस्तानत वा छगू स्वया अप्व शाहरत लाके फु।
देहेस्तान व शाहर
[सम्पादन]देहेस्तान धइगु ग्रामीण क्षेत्रया पुचः ख। थ्व यक्व गाँ (Deh वा Rusta) मिले जुया दइ। शाहर धाःसा शहरी क्षेत्र ख गुकियात नगरपालिकां सञ्चालन याइ। इरानया शहरीकरणया दर तःधं जूगुलिं शाहरतय्गु ल्याः नं वृद्धि जुयाच्वंगु दु। स्थानीय काउन्सिल (Shora) या चुनावं थ्व तहय् जनसहभागिता सुनिश्चित याइ [७]।
ऐतिहासिक विकास
[सम्पादन]इरानया प्रशासनिक विभाजनया इतिहास यक्व पुलां। हखामनी साम्राज्यया ईलय् 'सत्रापी' (Satrapy) प्रणाली दुगु ख [८]। सत्रापीतय्सं जुजुयात कर बुझे यायेगु व स्थानीय प्रशासन स्वयेगु ज्या याइगु ख। आधुनिक कालय् कजर राजवंशया ईलय् 'ममालेक-ए-माहरुसा' (Mamalek-e Mahrouseh) धकाः सम्बोधन याइगु ख। १९३७ य् न्हापां कानूनी रुपं आधुनिक प्रशासनिक विभाजन लागू जुल। थ्व विभाजनं इरानया केन्द्रीकृत शासनयात सुदृढ यात। इरान-इराक हताः धुकाः सुरक्षाया दृष्टिकोणं नं यक्व न्हुगु प्रान्तत दयेकल।
लिधंसा
[सम्पादन]- ↑ Statistical Centre of Iran, "Information and Statistics of Iran's Provinces", 2024.
- ↑ Ministry of Interior, Islamic Republic of Iran, "Administrative Divisions Regulations".
- ↑ A. Lambton, "Landlord and Peasant in Persia", Oxford University Press.
- ↑ website of the Statistical Center of Iran website in English is no longer updated (2006).
- ↑ Official Gazette of Iran, "Law of Provincial Division of 1937".
- ↑ Interior Ministry report on Rural and Urban Divisions, 2023.
- ↑ Constitution of the Islamic Republic of Iran, Article 100.
- ↑ Herodotus, "The Histories", Book III.