आश्रम

Ashram of sage Kanva

Sevagram Ashram in Sabramati, 1936

आश्रम हिन्दू धर्म कथं ऋषि च्वनिगु छेँ ख।

खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या

उत्पत्ति व विकास

थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु तत्सम खँग्वया रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल।

स्वया दिसँ

• हिन्दू धर्म

शास्त्रय् दसु

अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् १ — अध्यायः १२ }} <poem>

ये चाप्यस्मबन्धिनो अवश्य-भर्तव्यास्ते लक्षणं अङ्ग-विद्यां जम्भक-विद्यां माया-गतं आश्रम-धर्मं निमित्तं अन्तर-चक्रं इत्यधीयानाः सत्त्रिणः । संसर्ग-विद्यां च   ।। ०१.१२.०१  ।।

ये जनपदे शूरास्त्यक्त-आत्मानो हस्तिनं व्यालं वा द्रव्य-हेतोः प्रतियोधयेयुस्ते तीक्ष्णाः   ।। ०१.१२.०२  ।।

ये बन्धुषु निह्स्नेहाः क्रूरा अलसाश्च ते रसदाः   ।। ०१.१२.०३  ।।

अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् १ — अध्यायः १९ दुर्दर्शो हि राजा कार्य-अकार्य-विपर्यासं आसन्नैः कार्यते ।। ०१.१९.२७ ।।

तेन प्रकृति-कोपं अरि-वशं वा गच्छेत्  ।। ०१.१९.२८  ।।

तस्माद्देवता-आश्रम-पाषण्ड-श्रोत्रिय-पशु-पुण्य-स्थानानां बाल-वृद्ध-व्याधित-व्यसन्य्-अनाथानां स्त्रीणां च क्रमेण कार्याणि पश्येत् । कार्य-गौरवादात्ययिक-वशेन वा   ।। ०१.१९.२९  ।।

सर्वं आत्ययिकं कार्यं शृणुयान्नातिपातयेत्  ।। ०१.१९.३०अ ब  ।।

कृच्छ्र-साध्यं अतिक्रान्तं असाध्यं वाअपि जायते   ।। ०१.१९.३०च्द्  ।।

अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् १ — अध्यायः ३ अथर्व-वेद-इतिहास-वेदौ च वेदाः ।। ०१.३.०२ ।।

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो-विचितिर्ज्योतिषं इति चाङ्गानि   ।। ०१.३.०३  ।।

एष त्रयी-धर्मश्चतुर्णां वर्णानां आश्रमाणां च स्व-धर्म-स्थापनादौपकारिकः   ।। ०१.३.०४  ।।

स्वधर्मो ब्राह्मणस्य अध्ययनं अध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च   ।। ०१.३.०५  ।।

क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्र-आजीवो भूत-रक्षणं च   ।। ०१.३.०६  ।।

अर्थशास्त्रम् — अधिकरणम् १३ — अध्यायः ५ देश-ग्राम-जाति-संघ-मुख्येषु चाभीक्ष्णं सत्त्रिणः परस्यापचारं दर्शयेयुः । माहाभाग्यं भक्तिं च तेषु स्वामिनः । स्वामि-सत्कारं च विद्यमानं ।। १३.५.०९ ।।

उचितैश्चएनान्भोग-परिहार-रक्षा-अवेक्षणैर्भुञ्जीत   ।। १३.५.१०  ।।

सर्व-देवता-आश्रम-पूजनं च विद्या-वाक्य-धर्म-शूर-पुरुषाणां च भूमि-द्रव्य-दान-परिहारान्कारयेत् । सर्व-बन्धन-मोक्षणं अनुग्रहं दीन-अनाथ-व्याधितानां च   ।। १३.५.११  ।।

चातुर्मास्येष्वर्ध-मासिकं अघातम् । पौर्णमासीषु च चातूरात्रिकं राज-देश-नक्षत्रेष्वैकरात्रिकं   ।। १३.५.१२  ।।

योनि-बाल-वधं पुंस्त्व-उपघातं च प्रतिषेधयेत्  ।। १३.५.१३  ।।