अशोक
.jpg)
| अशोक | |
|---|---|
| मौर्य सम्राट | |
 | |
| शासन | २६८-२३२ BCE |
| गद्दीरोहण | २६८ BCE |
| बुगु थाय् | पाटलिपुत्र, पटना |
| मदूगु तिथि | २३२ BCE (aged 72) |
| मदूगु थाय् | पाटलिपुत्र, पटना |
| पूर्वाधिकारी | विन्दुसार |
| उत्तराधिकारी | दशरथ मौर्य |
| कला | कौरवकी रानी पद्मावती तिष्यरक्ष |
| घराना | मौर्य राजवंश |
| अबु | विन्दुसार |
| मा | महारानी धर्मा वा सुभद्राङ्गी |
| मचा | महिन्द, संघमित्रा, तिभाला, कुनाल, जालुका, चारुमति |
| धर्म | बुद्ध धर्म |
अशोक (ब्राह्मी:𑀅𑀰𑁄𑀓)(ई.पू. ३०४ – २३२, राजकाल ईसापूर्व २७३-२३२ ) प्राचीन भारतया मौर्य राजवंशया छम्ह चक्रवर्ती जुजु ख। वय्कःयात "चक्रवर्ती सम्राट अशोक" धकाः नं म्हसीकि। वय्कःया ईलय् मौर्य राज्य उत्तरय् हिन्दुकुशया झ्वलं दक्षिणय् गोदावरी खुसिया दक्षिण व मैसूर तक्क, पूर्वय् बंगालं पश्चिमय् अफगानिस्तान तक्क थ्यन। थ्व साम्राज्य अबिलय्या दकलय् तःधंगु भारतीय साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्य वर्तमान भारत, पाकिस्तान, अफगानिस्तान, व बङ्गलादेश निसें कयाः नेपाः तक न्यनाच्वंगु खः। वय्कःयागु शासनकालय् मौर्य साम्राज्य थःगु दकलय् तःधंगु विस्तारय् थ्यन। अथे जुसां, अशोकयात वय्कःयागु सैनिक विजयया निंतिं स्वयाः, कलिङ्ग हताः लिपा "अहिंसा" व बुद्ध धर्मयागु प्रचार प्रसारया निंतिं अप्व लुमंकी।[३]
जीवनया उत्तरार्धय् अशोकं गौतम बुद्धया धर्म पालन यानादिल। वसपोलं बुद्ध धर्मया प्रचार भारत नापं नेपाः, श्रीलंका, अफगानिस्तान, पश्चिम एशिया, मिस्रय् नं यानादिल।
वय्कः चन्द्रगुप्त मौर्ययागु छेय् व बिन्दुसारयागु काय् खः। अशोकं करिब ई.पू. २६८ निसें ई.पू. २३२ तक शासन यानादिल।[४]
न्हापांगु जीवन
[सम्पादन]अशोकयागु जन्म पाटलिपुत्र (आःयागु पटना) य् जूगु खः। बौद्ध ग्रन्थ "अशोकवदान" कथं, वय्कःया मां "सुभद्राङ्गी" खः। मचांनिसें अशोक तसकं साहसी व ल्वापुइ सिपालु खः। वय्कःया अबु बिन्दुसारया शासनकालय् अशोकयात उज्जैन व तक्षशिलाया गभर्नर दयेकाः तःगु खः। अन वय्कलं विद्रोहयात दमन यानाः थःगु क्षमता क्यनादिल।
बिन्दुसारया मृत्यु लिपा, राजगद्दीया निंतिं अशोक व वय्कःया दाजुकिजापिं दथुइ तःधंगु ल्वापु जुल। अशोकवदान कथं अशोकं थः ९९ म्ह दाजुकिजापिन्त स्यानाः जुजु जूगु खः, तर थ्व खँया ऐतिहासिक पुष्टि धाःसा मदु।
कलिङ्ग हताः व हिउपाः
[सम्पादन]अशोकयागु जीवनया दकलय् तःधंगु व महत्त्वपूर्ण घटना "कलिङ्ग हताः" खः। थ्व हताः ई.पू. २६१ पाखे जूगु खः। कलिङ्ग (आःयागु ओडिशा) छगू स्वतन्त्र व शक्तिशाली राज्य खः। अशोकं थ्व राज्ययात थःगु साम्राज्यय् दुथ्याकेत आक्रमण यात।
थ्व हताः तसकं भयानक जुल। अशोकयागु शिलालेख कथं, थ्व हतालय् १,००,००० स्वया अप्व मनूत सितः व १,५०,००० स्वया अप्व मनूत बन्दी जुल वा घाःपाः जुल।[५] हताःया ख्यलय् बाहा वःगु हि व मनूतय्गु दुःख खनाः अशोकयागु नुगः तसकं मच्वन। वय्कलं थुयादिल कि सैनिक विजय स्वयाः धर्म विजय तःधं। थ्व घटना लिपा वय्कलं हताः त्याग यानाः बुद्ध धर्म नालादिल।
बुद्ध धर्म व धर्म प्रचार
[सम्पादन]कलिङ्ग हताः लिपा अशोकं थःगु जीवन गौतम बुद्धयागु शिक्षा प्रसार यायेगु ज्या यानादिल। वय्कलं "धम्म" (Dhamma) यागु अवधारणा न्ह्यःने हयालदिल। अशोकयागु "धम्म" छुं विशेष धर्म मखुसें, नैतिक आचरण, दया, व सेवायागु मंकाः खः।
- शिलालेख (Edicts): अशोकं थःगु सन्देश जनता तक थ्यंकेत त-तःधंगु ल्वहं व थां/स्तम्भय्(Pillars) च्वया तल। थुकियात "अशोकया शिलालेख" धाइ। थ्व शिलालेखत ब्राह्मी, खरोष्ठी, ग्रीक, व अरामाइक लिपिइ च्वयातःगु दु।
- धर्म महामात्र: जनतायात नैतिक शिक्षा बीत व इमिगु कल्याण यायेत वय्कलं "धर्म महामात्र" नांयागु अधिकारीत नियुक्त यानादिल।
- विदेशय् प्रचार: अशोकं बुद्ध धर्मया प्रचारया निंतिं थः काय् महिन्द (Mahinda) व म्ह्याय् संघमित्रा (Sanghamitta) यात श्रीलङ्का छ्वयादिल। अथे हे, वय्कलं सिरिया, इजिप्ट, व म्यासेडोनिया थें न्याःगु थासय् नं राजदूत छ्वयादिल।[६]
अशोक व नेपाः
[सम्पादन]सम्राट अशोकया नेपाः नाप तसकं तःधंगु व ऐतिहासिक स्वापू दु।
- लुम्बिनी भ्रमण: ई.पू. २४९ पाखे अशोकं गौतम बुद्धया जन्मस्थान लुम्बिनीइ भ्रमण यानादिल। अन वय्कलं छगू ल्वहंयागु थां/स्तम्भ(Pillar) पलिस्था यानादिल, गुकियात "अशोक स्तम्भ" (Ashoka Pillar) धाइ। उगु स्तम्भय् "हिद बुधे जाते शाक्यमुनिति" (शाक्यमुनि बुद्ध थन हे बुयादीगु खः) धकाः च्वयातःगु दु। थ्व हे स्तम्भं बुद्धया जन्मस्थान लुम्बिनी खः धकाः प्रमाणित यात।[७]
- यलय् प्यंगू थूर: जनविश्वास कथं अशोक नेपाः देय् वःगु इलय् यल नगरया प्यखेर प्यंगू "थूर" (Stupas) दयेकादिल। थ्व प्यंगू थूर आः नं यलय् खनेदु।
- चारुमती बिहार: जनश्रुति कथं अशोकया म्ह्याय् "चारुमती" (Charumati) नं देवपाटनया देवपाल नाप इहिपा यानाः नेपालय् हे च्वनादिल। वय्कलं चावहिलय् "चारुमती बिहार" दयेकादिल।
लिधंसा
[सम्पादन]- ↑ Lahiri 2015, pp. 295–296.
- ↑ Singh 2017, p. 162.
- ↑ Strong, John S. (1983). The Legend of King Aśoka. Princeton University Press.
- ↑ Thapar, Romila (1961). Aśoka and the Decline of the Mauryas. Oxford University Press.
- ↑ Basham, A.L. (1954). The Wonder That Was India. Grove Press.
- ↑ Gombrich, Richard (1988). Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. Routledge.
- ↑ Smith, Vincent A. (1901). Asoka, the Buddhist Emperor of India. Clarendon Press.