अर्नेस्त रदरफोर्द
 अर्नेस्ट रुथरफोर्ड | |
| बुगु | August 30 1871 Spring Grove, New Zealand |
|---|---|
| मदुगु | October 19 1937 Cambridge, England |
| थाय्-बाय् |  UK |
| दे |  New Zealand- British |
| ज्यायागु ख्य: | Physicist |
| स्वापु दुगु गुथि/ज्यास: | McGill University University of Manchester |
| आल्मा मेटर | University of Canterbury Cambridge University |
| डक्टोरल एड्भाइजर | J. J. Thomson  |
| विद्यावारिधी विद्यार्थी | Mark Oliphant Patrick Blackett |
| नांजागु ज्याखं | Being the "father" of nuclear physics |
| ब्वेछिंगु सिरपा | Nobel Prize in Chemistry 1908 |
| Note that he is the father-in-law of Ralph Fowler. Rutherford had a DSc (1900) from the University of New Zealand. | |
अर्नेस्त रदरफोर्द (१८७१–१९३७) छम्ह न्युजिल्याण्डय् जन्म जूम्ह बेलायती भौतिकशास्त्री खः, गुम्हेसित 'परमाणु भौतिक शास्त्रया अबु' (Father of Nuclear Physics) धकाः म्हसीकी। वय्कलं परमाणुया संरचना व रेडियोधर्मीयता (Radioactivity) या ख्यलय् तसकं महत्वपूर्ण अनुसन्धान यानाः आधुनिक विज्ञानयात न्हूगु दिशा बियादिल। वय्कःयात सन् १९०८ य् रसायन शास्त्रय् नोबेल पुरस्कार पाखें सम्मानित यात।
रेडियोधर्मीयताया अनुसन्धान
[सम्पादन]रदरफोर्डं रेडियोधर्मी पदार्थपाखें पिहाँ वइगु विकिरणतय्यात स्वंगू पुचलय् बायादिल:
- अल्फा (Alpha): सकारात्मक चार्ज दुगु कण।
- बिटा (Beta): नकारात्मक चार्ज दुगु कण।
- गामा (Gamma): तसकं शक्तिशाली विद्युत-चुम्बकीय तरंग।
वय्कलं 'रेडियोधर्मी क्षय' (Radioactive decay) या सिद्धान्त प्रतिपादन यानाः तत्त्वत छगू निसें मेगु रूपय् हिलेफइ धकाः प्रमाणित यानादिल।
गोल्द फोइल प्रयोग (Gold Foil Experiment)
[सम्पादन]सन् १९०९ य् रदरफोर्डं थःगु प्रसिद्ध 'गोल्ड फोइल' प्रयोग यानादिल। थ्व प्रयोगय् वय्कलं लुंया तसकं चिब्याःगु पाता (Thin foil) य् 'अल्फा' कणत प्रहार यानादिल।
- थ्व प्रयोगं क्यन कि अप्वः थें कणत तपेंक पार जुल, तर छुं कणत धासा लिहाँ वल।
- थुकिं सावित यात कि परमाणुया अप्वः थें थाय् खाली दु, तर उकिया दथुइ छगू तसकं चिधंगु व सकारात्मक चार्ज दुगु केन्द्र दु, गुकियात वय्कलं न्युक्लियस (Nucleus) नां बियादिल।
रदरफोर्डया परमाणु मोडेल
[सम्पादन]थ्व प्रयोगया आधारय् रदरफोर्डं सन् १९११ य् परमाणुया छगू न्हूगु मोडेल न्ह्यब्वयादिल: १. परमाणुया दथुइ छगू न्युक्लियस (Nucleus) दइ गन उकिया फुक्कं वजन व सकारात्मक चार्ज मुनाच्वनी। २. इलेक्ट्रोनत थ्व न्युक्लियसया पिने चाकःलाक 'ग्रह' (Planets) त सूर्यया पलिस्थां चाःह्यू थें चाःह्युयाच्वनी।
प्रोटोनया मालेज्या व न्युक्लियर ट्रान्सम्युटेसन
[सम्पादन]सन् १९१७ य् रदरफोर्डं न्हापां छगू तत्त्व (नायट्रोजन) यात मेगु तत्त्व (अक्सिजन) य् हिलेगु 'कृत्रिम' ज्या यानादिल। थ्व प्रक्रियाय् वय्कलं प्रोटोन (Proton) या मालेज्या यानादिल। वय्कःया हे मार्गदर्शनय् जेम्स च्याडविकं 'न्युट्रोन'या मालेज्या यानादिल।
लुमन्ति
[सम्पादन]रदरफोर्डं विज्ञानय् यानादीगु योगदानया कारणं वय्कःया सम्मानय् १०४गू तत्त्वया नां 'रदरफोर्डियम' (Rutherfordium) तयातःगु दु। वय्कःया च्वसु व वैज्ञानिक उपकरणत बेलायत व न्युजिल्याण्डया थी-थी मुनाछेँतयय् सुरक्षित तयातःगु दु।
लिधंसा
[सम्पादन]- Eve, A. S. (1939). Rutherford: Being the Life and Letters of the Rt. Hon. Lord Rutherford, O.M.
- Heilbron, J. L. (2003). Ernest Rutherford and the Explosion of Atoms.
- Wilson, David (1983). Rutherford: Simple Genius.