अर्जेन्तिना

República Argentina
गणतन्त्र अर्जेन्टिना

ध्वांय Coat of arms
म्ये: Himno Nacional Argentino
अर्जेन्टिनायागु नक्सा
राजधानी	बुएनोस आइरेस 34°20′S 58°30′W
तधंगु सहर	Buenos Aires
औपचारिक भाय	स्पेनी भाषा
सरकार	संघीय गणतन्त्र
- President	Néstor Kirchner (Vice President Daniel Scioli)
स्वतन्त्रता	From Spain
- May Revolution	25 May 1810
- Declared	9 July 1816
- Recognized	1821 (by Portugal)
क्षेत्रफल
- फुकं	2,780,400¤ किमि² (8th)
	(1,073,514¤ वर्ग माइल)
- लयागु प्रतिशत (%)	1.1
जनसंख्या
- 2006 एस्टिमेटेड	39,921,833 (32nd)
- 2001 सेन्सस्	36,260,130
- जनघनत्व	14/किमि² (195th) (36/वर्ग माइल)
कुल ग्राहस्थ उत्पादन (पि पि पि)	2006 एस्टिमेट
- फुकं	US $548.754 billion (22nd)
- प्रति छ्यं	US $13,813 (50th)
मुद्रा	Peso (ARS)
ई क्षेत्र	ART (UTC-3)
- वर्खा (DST)	ARST (UTC-3)
इन्टरनेट TLD	.ar
कलिंग कोड	+54
¤ Argentina also has a territorial dispute with the United Kingdom over an additional 1,000,000 km² of Antarctica, the Falkland Islands and South Georgia and the South Sandwich Islands, for a total of 3,761,274 km² (1,452,236 sq mi).

अर्जेन्टिना दक्षिण अमेरिकाया निगुगु दकले तःधंगु देय् ख। थ्व देय् २३गु प्रान्त व १गु नगर बुएनोस आइरेसया संघीय रुप ख। थ्व हलिमया ८गु दकले तःधंगु देय् ख, नापं थ्व हलिमया दकले तःधंगु स्पेनी भाषी देय् नं ख। थ्व देय्या महादेशीय क्षेत्र एन्डेज पर्वतमालाया पूर्वय् व एट्लाण्टिक सागरया पश्चिमय् ला। थ्व देय्या सीमानाय् उत्तरय् पाराग्वे व बोलिभिया, उत्तरपूर्वय् ब्राजिल व उरुग्वे धाःसा चिली दक्षिण व पश्चिमय् ला। अर्जेन्टिनाया एन्टार्टिकाय् अधिकारया दावी सन् १९६१या एन्टार्टिका सन्धिं क्वचाल। थ्व देशं फकल्यान्द व दक्षिण जर्जिया व सेन्दविच टापू थःगु जूगु दावा धाःसा त्वतुगु मदु। थ्व टापूइ आइले बेलायतया शासन दु।

इतिहास

अर्जेन्तिनाया इतिहास मनू लहनाया प्रारम्भिक काल निसें न्ह्यथन, गन द्वलंद्व दँ न्ह्यः निसें थीथी आदिवासी पुचःत च्वनाच्वंगु दु। स्पेनिश उपनिवेशवादीत थ्यने स्वया न्ह्यः थन थीथी बहुसांस्कृतिक आदिवासी जनजातित च्वनाच्वंगु ख। उत्तर-पश्चिम ख्यलय् इन्का साम्राज्यया प्रत्यक्ष प्रभाव दुगु खःसा दक्षिणया पम्पास व पाटागोनिया ख्यलय् शिकार याना म्वाःपिं फिरन्ते आदिवासी जातित च्वनाच्वन। थ्व क्षेत्रय् शिकार यायेगु ज्याय् अभ्यस्त पुचःतेगु थःगु हे सामाजिक पहः दुगु ख।

झिंखुगु शताब्दीया सुरुवातय् युरोपेली अन्वेषकत थ्व भूभागय् थ्यनेगु क्रम सुरु जुल। सन् १५३६य् पेड्रो दे मेन्डोझां बुएनोस आयर्स नगरया न्हापांगु पलिस्था यानादीगु ख, यद्यपि स्थानीय आदिवासीतयेगु प्रतिरोधया कारणं थ्व नगर लिपा हाकनं पुनस्थापित यायेमाल। स्पेनिश साम्राज्यं थ्व विशाल क्षेत्रयात संगठित याना भाइसरोयल्टी अफ द रियो दे ला प्लाटा (Viceroyalty of the Río de la Plata) या रूपय् औपनिवेशिक शासन सञ्चालन यात। थ्व ईलय् बुएनोस आयर्स छगू मू व्यापारिक बन्दरगाहया रूपय् विकसित जुल।

झिंच्यागु शताब्दीया अन्त्य व झिंगुगु शताब्दीया सुरुवातय् फ्रान्सया नेपोलियन बोनापार्टं स्पेनय् आक्रमण याये नापं औपनिवेशिक सत्ता कमजोर जुल। थुकिया प्रत्यक्ष प्रभावं दक्षिण अमेरिकाय् उपनिवेशवाद विरुद्ध स्वतन्त्रताया तीव्र भावना ब्वलन। सन् १८१० मे २५ खुनु बुएनोस आयर्सय् ऐतिहासिक मे क्रान्ति (May Revolution) जुल, गुकिं स्पेनिश भाइसरोययात सत्तां लिकाना छ्वल व स्वायत्त स्थानीय सरकार स्थापना यात। थ्व घटनां अर्जेन्तिनाया स्वतन्त्रता संग्रामया जग दयेकल।

सन् १८१६ जुलाई ९ खुनु तुकुमान नगरय् मुंगु महाधिवेशनं औपचारिक रूपं अर्जेन्तिनाया स्वतन्त्रता घोषणा यात। स्वतन्त्रता प्राप्त जूगु छुं दशक तक देशय् आन्तरिक अस्थिरता, गृहयुद्ध, व राजनीतिक मतभेद दया हे च्वन। सङ्घीयतावादी (Federalists) व केन्द्रीकृतवादी (Unitarians) दथुइ राष्ट्रया भावी स्वरूपयात कयाः तःधंगु सैन्य व वैचारिक द्वन्द्व जुल। थ्व द्वन्द्वं देशया आर्थिक व सामाजिक विकासयात छुं ई तक प्रभावित यात।

सन् १८८० निसें १९३० तकया ईयात अर्जेन्तिनाया इतिहासय् आर्थिक विकासया स्वर्ण युगया रूपय् काइ। थ्व ईलय् युरोप निसें, विशेषयाना इटाली व स्पेन निसें, लखौं लखः च्वनामि/प्रबासीत अर्जेन्तिनाय् च्वँ वल। आधुनिक कृषि, रेलमार्ग, व वैदेशिक व्यापारया तीव्र विकासं अर्जेन्तिनायात हलिमया दकलय् तःमि देय्तेगु दथुइ छगू दयेकल। थ्व ईलय् राष्ट्रिय संविधान व आधुनिक राज्य प्रणाली सुदृढ जुल।

नीगु शताब्दीया मध्यय् हुआन डोमिन्गो पेरोन (Juan Domingo Perón) या राजनीतिक उदय जुल, गुकिं अर्जेन्तिनाया इतिहासयात छगू न्हुगु मोड बिल। पेरोनवाद (Peronism) नं श्रमिक वर्गया अधिकार, सामाजिक न्याय, व राष्ट्रिय उद्योगयात प्राथमिकता बिल। थ्व विचारधारां अर्जेन्तिनाया राजनीति व मजदूर आन्दोलनय् दकलय् तःधंगु छाप त्वतल। पेरोनया शासनकाल व लिपाया ईलय् राजनीतिक ध्रुवीकरण अप्वया वन।

सन् १९७६ निसें १९८३ तक अर्जेन्तिनाय् क्रूर सैन्य तानाशाही (Military Junta) या शासन जुल। थ्व ईयात इतिहासय् "डर्टी वार" (Dirty War) धकाः म्हसीकिगु या, गन द्वलंद्वः राजनीतिक कार्यकर्ता, छात्र, व नागरिकत गायब जुल। सैन्य शासनं मानव अधिकारया गम्भीर उल्लङ्घन यात गुकिं अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् तःधंगु विरोध जुल।

सन् १९८२य् अर्जेन्तिनाया सैन्य सरकारं संयुक्त अधिराज्य (UK) या नियन्त्रणय् च्वंगु फकल्याण्ड द्वीप युद्ध (Falklands War) यात। थ्व युद्धय् अर्जेन्तिनाया पराजय धुंका सैन्य शासन पूर्ण रूपं ध्वस्त जुल व लोकतन्त्र पुनर्स्थापित जुल। सन् १९८३ निसें अर्जेन्तिनाय् छझ्वः आवधिक निर्वाचन जुया लोकतान्त्रिक सरकार सञ्चालन जुयाच्वंगु दु।

भूगोल

अर्जेन्तिनाया भूगोल अत्यधिक विविधतापूर्ण दु, गुकिं थ्व देय्यात प्राकृतिक, वातावरणीय, व भू-आकृतिक रूपं अद्वितीय दयेकी। थ्व देय्या कुल क्षेत्रफल २७,८०,४०० वर्ग किलोमीटर दु, गुकिं थुकियात दक्षिण महाद्वीपया दकले तःधंगु राष्ट्रत मध्ये छगू दयेकी। थुकिया पूर्वय् एटलान्टिक महासागरया विस्तृत समुद्री तट दु धाःसा पश्चिमय् एण्डिज च्वकाझ्वलं जाःगु च्वकात दु। थ्व भौगोलिक स्थितिं देय्यात थीथी वातावरणीय तंत्रय् विभाजित याइ।

देय्या पश्चिम सीमाय् लाःगु एण्डिज च्वकाझ्वः (Andes Mountains) हलिमया दकलय् ताःहाकःगु च्वापुगुं झ्वः ख। थ्व च्वापुगुं झ्वलय् लाःगु एकोनकागुवा (Aconcagua) च्वका दक्षिण अमेरिका व पश्चिमी गोलार्धया दकलय् तःजाःगु च्वका ख। थुकिया जाः ६,९६१ मिटर दु व थ्व हलिंन्यंक च्वका गइपिंनिगु मू आकर्षण ख। थ्व च्वका लागाय् च्वापुखुसि, ख्वाउँगु स्वनिगः, व बहुमूल्य खनिज भण्डार दु।

देय्या मध्य व पूर्वी भागय् "पम्पास" (Pampas) धइगु तःधंगु, चकंगु व उपजाऊ ख्यः दु। पम्पास ख्यः अर्जेन्तिनाया बुंज्या व पशु लहिनाया मू आर्थिक दुगःक्वँय् ख। थ्व उपजाऊ ख्यलय् छ्वः, कःनि, सोयाबिन, व मेमेगु नसा तःधंगु मात्राय् बुइगु या। नापं, थ्व ख्यः पेपांचू लहिना व ला उत्पादनया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः।

दक्षिण भागय् "पाटागोनिया" (Patagonia) ख्यः ला, गुगु गंगु/सुक्खा पठार, च्वापुखुसि, व विशाल तालतयेसं जाःगु छगू पठारी भूभाग ख। थ्व क्षेत्रय् च्वंगु पेरिटो मोरेनो च्वापुखुसि (Perito Moreno Glacier) हलिमया म्हो जक तःधं जुयाच्वंगु च्वापुखुसिइ छगू खः, गुगु छगू मू चाहिला थाय् ख। पाटागोनिया लागा थःगु तःच्वःगु फय् व विशिष्ट वन्यजन्तुया निंतिं नांजाः।

उत्तरी भागय् "ग्रान चाको" (Gran Chaco) व "मिसिओनेस" (Misiones) या उष्णकटिबंधीय व उप-उष्णकटिबंधीय गुं दु। इगुआझु झ्वाला (Iguazu Falls) ब्राजिल व अर्जेन्तिनाया सीमाय् लाःगु छगू भव्य व विशाल प्राकृतिक झ्वाला ख, गुगु युनेस्को हलिं सम्पदा धलखय् सूचीकृत दु। थ्व क्षेत्रय् जैविक विविधता तःधंगु मात्राय् खनेदु।

अर्जेन्तिनाया जलवायु उत्तरी क्षेत्रय् उपउष्णकटिबंधीय (subtropical) निसें कया दक्षिणय् ध्रुवीय (polar) जलवायु तक दयाच्वंगु दु। पम्पास ख्यलय् समशीतोष्ण जलवायु दु गन प्यंगु मौसमया स्पष्ट अनुभव जुइ, धाःसा पाटागोनियाय् ख्वाउँगु, सुखा, व फय् दूगु मौसम जुइ। थ्व भौगोलिक व जलवायु विविधताया कारणं थन थीथी कथंया दुर्लभ वनस्पति व जीवजन्तुत सुरक्षित रूपं दयाच्वंगु दु।

अर्जेन्तिनाया मू प्रान्त व तथ्याङ्क

प्रान्त	राजधानी	क्षेत्रफल (वर्ग किमी)	मनूल्या (अनुमानित)	मू आर्थिक ख्यः
बुएनोस आयर्स प्रान्त	ला प्लाता	३,०७,५७१	१,७५,००,०००	बुँज्या/कृषि, उद्योग, बन्दरगाह
कोर्दोबा	कोर्दोबा	१,६५,३२१	३९,००,०००	शिक्षा, प्रविधि, बुँज्या/कृषि
सान्ता फे	सान्ता फे	१,३३,००७	३५,००,०००	व्यापार, बुँज्या/कृषि, उद्योग
मेन्डोजा	मेन्डोजा	१,४८,८२७	२०,००,०००	वाइन उत्पादन, पर्यटन
तुकुमान	सान मिगेल दे तुकुमान	२२,५२४	१७,००,०००	चीनी, सिसाबुसा
रियो नेग्रो	विएद्मा	२,०३,०१३	७,५०,०००	पाटागोनिया चाहिला/पर्यटन
साल्ता	साल्ता	१,५५,४८८	१४,००,०००	खानी, चाहिला/पर्यटन, बुँज्या/कृषि
मिसिओनेस	पोसादास	२९,८०१	१२,५०,०००	वन, चाहिला/पर्यटन
सुबुत (Chubut)	रसन	२,२४,६८६	६,००,०००	ऊर्जा, चाहिला/पर्यटन, भ्याचा लहिना
तिएरा डेल फुएगो	उशुआइया	२१,२६३	१,८०,०००	मत्स्यपालन, चाहिला/पर्यटन, उद्योग