अन्धक



शास्त्रय् दसु
[सम्पादन]अष्टाध्यायी हिन्दी व्याख्या सहितम् — चतुर्थः अध्यायः[१] [४|१|११३] अवृद्धाभ्योनदीमानुषीभ्यस्तन्नामिकाभ्यः - व्रिद्धसंज्ञक भिन्न नदीनाम तथा मनुष्यनाम से वाचक शब्दों से अपत्यार्थ में अञ् प्रत्यय होता है। | नादीवाचिभ्यः - यमुनायाः अपत्यं == यामुनः, इरावत्याः अपत्यम् = ऐरावतः, वैतस्तः, नार्मदः। मानुषीभ्यः - शिक्षितायाः अपत्यं = शैक्षितः, संस्कृतायाः अपत्यं सांस्कृतः, चैन्तितः। [४|१|११४] ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्च - ऋषि-वाचक तथा अन्धक वृष्णि और कुरु कुल-बोधक प्रातिपादक के षष्ठयन्त समर्थ से अपत्य अर्थ में अण् ( अ) प्रत्यय होता है। | वसिष्ठ शब्द ऋषि-वाचक है अतः प्रकृत सूत्र से अपत्य अर्थ में उसके षष्ठयन्त समर्थ से अण् प्रत्यय हो वशिष्ठस्य अ रूप बनता है। तब सुप्-लोप और अजादि वृद्धि आदि होकर प्रथमा के एकवचन में वासिष्ठ रूप सिद्ध होता है। जिसका अर्थ है - वसिष्ठ का अपत्य। [४|१|११५] मातुरुत्संख्यासंभद्रपूर्वायाः - संख्या (संख्यावाचक शब्द), सम् और भद्र पर्व में होने पर मातृ के षष्ठयन्त समर्थ से अपत्य अर्थ में अण् ( अ) प्रत्यय होता है। |…
उद्धवगीता ६[२]
उद्धवः उवाच।
विद्रावितः मोह महा अन्धकारः यः आश्रितः मे तव सन्निधानात्।
विभावसोः किं नु समीपगस्य शीतं तमः भीः प्रभवन्ति अज अद्य॥३७॥
काशिकावृत्तिः — चतुर्थोध्यायः[३] ____________________________________________________________________
- <ऋष्य्-अन्धक-वृष्णि-कुरुभ्यश्च># । । PS_४,१.११४ । ।
_____Sठाऱ्ठ्JKव्_४,१.११४ः
काशिकावृत्तिः — द्वितीयोध्यायः[४] दिवस । यूष । अन्धकार । दण्ड । कमण्डलु ।