गुँजला
गुँजला, मिगुँ, बाय् ज्वालामुखी धागु पृथ्वीया सतहं लाभा, मि आदि पिहां वइगु छगू थाय् ख।
पृथ्वीइ मिगुँ अप्व याना टेक्टोनिक प्लेटत डाइभर्ज जुइगु वा कन्भर्ज जुइगु थासय् खने दु व पृथ्वीया अप्व प्लेटया सीमा लःया दुने दूगुलिं अप्व ज्वालामुखी लखय् दुने दयाच्वनि। दसुया निंतिं, छगू मध्य-महासागर सिथ (रिज), गथेकि मध्य-एटलान्टिक रिजय् डाइभर्जेन्ट टेक्टोनिक प्लेटया कारणं गुँजला/मिगुँ दइ धाःसा प्यासिफिक रिंग अफ फायरय् कन्भर्जेन्ट टेक्टोनिक प्लेटया कारणं मिगुँ दइ। डाइभर्जेन्ट टेक्टोनिक गतिविधिया लिच्वः कथं जुइगु मिगुँ आपालं मुइ मखु धाःसा कन्भर्जेन्ट टेक्टोनिकया लिच्वः कथं दइगु मिगुँ तच्वलं मुइगु जुइ। क्रस्टया प्लेटया तनाच्वंगु व सालुयावंगु थासय् नं गुँजला दयेफु, गथेकि पूर्वी अफ्रिकी रिफ्ट, वेल्स ग्रे-क्लियरवाटर ज्वालामुखी क्षेत्र व उत्तर अमेरिकाया रियो ग्रान्दे रिफ्टय्। प्लेटया सीमां तापाक्क ज्वालामुखी दकलय् अप्व पृथ्वीया दुने ३,००० किलोमिटर (१,९०० माइल) गालय् च्वंगु मेन्टल प्लम धाःगु कोर–मेन्टल सीमां अपवेलिङ डायपिर (upwelling diapirs)पाखें उत्पन्न जुइगु सम्भावना दु। थुकिलिं हटस्पट गुँजला वा इन्ट्राप्लेट गुँजला जुइ, गुकिलि प्लमं क्रस्टयात सालुकेफु व टेक्टोनिक प्लेटया निरन्तर गतिया कारणं गुँजला टापु झ्वः दयावइ, गुकिया दसु हवाई हटस्पट ख। गुँजला आपालं ट्रान्सफर्म टेक्टोनिक सीमाय् दइमखु गन निगु टेक्टोनिक प्लेट छगू मेगुया लिउने स्लाइड जुइ।
ताजि
[सम्पादन]- फसय् मि मुइगु गुँजला
- लखय् मि मुइगु गुँजला: लखय् दुनेया मिगुँ धयागु पृथ्वीइ लःया दुनेया दयाच्वनिगु भेन्ट बाय् फिसर खः गुकिं माग्मा पिहां वयेफु। यक्व लः दुनेया मिगुँ टेक्टोनिक प्लेटया सिथय् लिक्क ला, गुकियात मध्य-समुद्रया रीजया रुपय् म्हसीकिगु या। मध्य समुद्रया मिगुँ वा ज्वालामुखीं जक पृथ्वीया सकल म्याग्माया ७५% उत्पादन याइगु अनुमान दु। यद्यपि अधिकांश लः मिगुँ समुद्र व महासागरया गाः लाःगु थासय् दयाच्वनि व गुलिं म्हो गाः लाःगु लखय् नं दयाच्वनि। थथे म्हो जक गाःलाःगु थासय् दइगु मिगुँ मुइबिले थुकिलिं लखय् जक मखुसें वायुमण्डलय् लाभा व ग्यास वांछ्वयेफु। सकल लः-मिगुंया ल्याः १० लख स्वया अप्व दु गुकिलि आपालं आः विलुप्त जुइधुंकल। थुकिलि थ्यं-मथ्यं ७५,००० समुद्रया तलं १किमि (०.६२ माइल) स्वया अप्व च्वय् थहां वनि। वंगु ११,७०० दँया दुने पृथ्वीया महासागर व समुद्रय् ११९ लःमिगुं जक्क मुयावःगु खनेदु दु।
स्वयादिसँ
[सम्पादन] |
विकिमिडिया मंका य् थ्व विषय नाप स्वापु दुगु मिडिया दु: Volcanoes |