ह्वेनसाङ
ह्वेनसाङ (थ्यं-मथ्यं ६०२–६६४ ई.) छम्ह प्रसिद्ध चिनियाँ बौद्ध भिक्षु, विद्वान, व यात्री खः। वय्कलं चीनया ताङ वंशया पालय् भारत व लुम्बिनीया १७ दँ तक ताःहाकगु यात्रा यानाः बौद्ध धर्मया गम्भीर अध्ययन यानादिल। वय्कःया थ्व ऐतिहासिक यात्रां यानाः चीन व भारत दथुइ सांस्कृतिक व धार्मिक स्वापू अझ क्वातु जुल।
भारत यात्राया उद्देश्य
[सम्पादन]ह्वेनसाङया ईलय् चीनय् दुगु बौद्ध शास्त्रय् यक्व अस्पष्टता व विरोधाभास दुगु जुल। थ्व समस्या समाधान यायेत व बुद्ध धर्मया 'योगचार' दर्शनया मूल ग्रन्थत मालेत वय्कलं सन् ६२९ य् 'सिल्क रोड' जुयाः भारत वनेगु आँट यानादिल। वय्कलं थःगु यात्राया झ्वलय् मध्य एसियाया मरुभूमि व हिमालय पार यानादिल।
नालन्दा विश्वविद्यालय व अध्ययन
[सम्पादन]भारत थ्यनेधुंकाः ह्वेनसाङं नालन्दा विश्वविद्यालयय् यक्व दँ तक अध्ययन यानादिल। अन वय्कलं आचार्य शीलभद्रया सामीप्यय् च्वनाः संस्कृत भाषा व बौद्ध दर्शनया गम्भीर ज्ञान हासिल यानादिल। वय्कःया विद्वता खनाः भारतया तत्कालीन जुजु हर्षवर्धनं वय्कःयात तसकं सम्मान यानादिल।
चीनय् लिहाँ वनेगु व अनुवाद ज्या
[सम्पादन]सन् ६४५ य् ह्वेनसाङ ६५७ गू संस्कृत ग्रन्थत, बुद्धया मूर्ति व मेमेगु पवित्र वस्तुत ज्वनाः चीन लिहाँ झाल। वय्कलं थःगु ल्यं दुगु जीवन थ्व ग्रन्थतय्यात चिनियाँ भाषाय् अनुवाद यायेगु ज्या यानादिल। वय्कलं अनुवाद यानादीगु प्रज्ञापारमिता व 'विज्ञप्तिमात्रता' सिद्धान्तं पूर्वी एसियाली बौद्ध धर्मय् तःधंगु प्रभाव लाकल।
वय्कलं थःगु यात्राया अनुभवतय्यात 'सी-यू-की' (Great Tang Records on the Western Regions) धइगु सफुतिय् लिपिबद्ध यानादिल। थ्व सफू प्राचीन भारत, मध्य एसिया व लुम्बिनीया इतिहास, भूगोल, व जनजीवन सीकेत छगू तःधंगु ऐतिहासिक स्रोत खः। थ्व हे सफूया आधारय् प्रसिद्ध चिनियाँ बाखं 'जर्नी टु द वेष्ट' (Journey to the West) च्वयेगु प्रेरणा प्राप्त जुल।
लुमन्ति
[सम्पादन]ह्वेनसाङं लुम्बिनीया अशोक स्तम्भ व कपिलवस्तुया बारे यानादीगु वर्णनं यानाः हे आधुनिक पुरातत्वविद्तय्यात थ्व थाय्त मालेत अःपु जुल। वय्कःया योगदानया लुमन्तिइ चीन व भारतया थी-थी मुनाछेँतयय् वय्कःया मूर्ति व पाण्डुलिपित सुरक्षित तयातःगु दु।
लिधंसा
[सम्पादन]- Wriggins, Sally (2004). The Silk Road Journey with Xuanzang.
- Waley, Arthur (1952). The Real Tripitaka, and Other Pieces.
- Watters, Thomas (1904). On Yuan Chwang's Travels in India.