प्रज्ञा

प्रज्ञा (अङ्ग्रेजी: Wisdom) धयागु अनुभव, ज्ञान, बांलाःगु निर्णय क्षमताया मिश्रण खः। थ्व केवल "सीकेगु" (Learning) वा "तथ्य" (Facts) सयेकेगु जक मखु, बरु उगु ज्ञानयात जीवनय् पाय्छि पह नं छ्यलेगु क्षमता खः। प्रज्ञावान मनू उम्ह खः सुं जीवनया अनिश्चितता, मानवीय स्वभाव, व नैतिकतायात गहन कथं थुइके फु। प्राचीन ग्रीक दर्शनय् "फिलोसोफी" (Philosophy) खँग्वःया अर्थ हे "प्रज्ञाया मतिना" (Love of Wisdom) खः। प्रज्ञायात प्रायः निगू भागय् ब्वथले छिं:

1. सैद्धान्तिक प्रज्ञा (Theoretical Wisdom): हलिमया सत्य व वास्तविकतायात थुइकेगु। (ग्रीक: Sophia)।
2. व्यावहारिक प्रज्ञा (Practical Wisdom): न्हिथंया जीवनय् बांलाःगु निर्णय कायेगु व बांलाक म्वायेगु कला। (ग्रीक: Phronesis)।

मनोविज्ञानय्, प्रज्ञायात समस्या समाधान (Problem solving), भावनात्मक स्थिरता, व मेपिनिगु दृष्टिकोण थुइकेगु क्षमता नाप स्वानाः अध्ययन याइ। यक्व तजिलजिइ, "बुराबुरी" (Elders) तय्त प्रज्ञाया स्रोत मानय् याइ, छाय्धाःसा इमिगु जीवन अनुभव अप्व दइ।

विकासक्रम

थ्व अवधारणाया विकास थथे जूगु दु:

• पुरातन ज्ञान (Wisdom Literature): प्राचीन इजिप्त, मेसोपोतामिया, व इजरायलय् "प्रज्ञा साहित्य" विकास जुल, गन जीवन म्वायेगु सल्लाह बियातःगु दइ।
• पूर्वी दर्शन: बुद्ध धर्मय् "प्रज्ञा" धयागु "शून्यता" व हलिमया अनित्य स्वभावयात थुइकेगु खः। कन्फ्युसियसया निंतिं प्रज्ञा धयागु परम्परा व नैतिकताया पालना खः।
• सक्रेतिसया क्रान्ति: सक्रेतिसया कथं, "धाथेंया प्रज्ञा थ्व सीकेगु खः कि जिं छुं नं मस्यु।" (I know that I know nothing)। थ्व विनम्रता हे प्रज्ञाया सुरु खः।
• आधुनिक विज्ञान: आःया ईलय् वैज्ञानिकतय्सं Artificial Intelligence छ्यला प्रज्ञा दयेकेगु कुतः यानाच्वंगु दु, तर मेसिनयाके "तथ्य" दःसां मानवीय "विवेक" वा "प्रज्ञा" दइ कि मदइ धयागु बहस जुयाच्वंगु दु।

स्वयादिसँ

• दर्शनशास्त्र
• नैतिकता
• प्रज्ञापारमिताहृदयसूत्रम्