साक्षरता

Adult literacy rates, 2023

World illiteracy halved between 1970 and 2015.

Literate and illiterate world population between 1800 and 2016

साक्षरता (Literacy) धैगु मू रूपं च्वये-ब्वने फइगु क्षमता खः। आधुनिक युगय् थ्व खँग्वःया अर्थ विस्तृत जुया वंगु दु, गुकिं जानकारी थुइकेगु, विश्लेषण यायेगु व प्रविधिको छ्येलेज्या यानाः समाजय् प्रभावकारी रूपं ब्वति काये फइगु क्षमतायात नं दुथ्याः।

साक्षरताया ताजि

आधुनिक हलिलय् साक्षरतायात थी-थी विधाय् बायेगु या:

• आधारभूत साक्षरता (Basic Literacy): थुकिं आखः म्हसीकेगु, थःगु नां च्वयेगु, व सरल खँत्वाःत ब्वने फइगु क्षमतायात म्हसीकि। थ्व छुं नं मनूया शिक्षाया न्हापांगु पलाः खः।
• कार्यात्मक साक्षरता (Functional Literacy): थ्व उगु स्तरया साक्षरता खः गुकिं मनूयात थःगु न्हिथंया ज्याखँ (दसु: फारम च्वयेगु, पत्रपत्रिका ब्वनेगु, व निर्देशनत पालना यायेगु) यायेत समर्थ दयेकी।
• डिजिटल साक्षरता (Digital Literacy): कम्प्युटर, स्मार्टफोन व इन्टरनेटया छ्येला, जानकारी मालेगु, दयेकेगु व सम्प्रेषण याये फइगु क्षमतायात डिजिटल साक्षरता धाइ।
• वित्तीय साक्षरता (Financial Literacy): थुकिं ध्येवा (money), बजेट, बचत व लगानीया बारेय् थुइकेगु व पाय्छिगु आर्थिक निर्णय काये फइगु क्षमतायात क्यनी।

साक्षरताया महत्त्व

साक्षरता व्यक्तिगत व सामाजिक विकासया निंतिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु:

• आर्थिक उन्नति: साक्षर मनूतयेसं बांलाःगु रोजगारीया अवसर काये फु, गुकिं गरिबी म्हो यायेत ग्वाहालि याइ।
• उसाँय् सचेतना: साक्षरताया कारणं मनूतयेसं स्वास्थ्य सम्बन्धी जानकारी ब्वनाः ल्वयँपाखें बचे जुइगु लँपु सीके फु।
• सशक्तीकरण: साक्षरतां मनूयात थःगु अधिकार व कर्तव्यया बारेय् सचेत दयेकी।

हलिं साक्षरता दिवस (International Literacy Day)

युनेस्को (UNESCO) नं सन् १९६६ निसें प्रत्येक दँया सेप्टेम्बर ८ तारिखयात 'हलिं साक्षरता दिवस' कथं हनेगु घोषणा याःगु खः। थ्व न्हिया मू उद्देश्य हलिं न्यंकं साक्षरताया महत्त्व क्यनेगु व साक्षरता दर थकायेगु खः।

स्वयादिसँ

• शिक्षा