जन डेभिसन रकफेलर
जन डेभिसन रकफेलर (१८३९–१९३७) छम्ह अमेरिकी उद्योगपति व परोपकारी मनू खः। वय्कलं स्ट्याण्डर्ड आयल कम्पनी (Standard Oil Company) या पलिस्था यानाः पेट्रोलियम उद्योगय् एकाधिकार स्थापित यानादिल। आधुनिक इतिहासय् वय्कःयात हलिंया दकलय् तःमि मनूया रूपय् कायेगु याइ। वय्कःया व्यापारिक रणनीतिं अमेरिकी अर्थतन्त्रयात तःधंगु हिउपाः लाकल।
स्ट्याण्डर्ड आयल व व्यापारिक सफलता
[सम्पादन]सन् १८७०स रकेफेलरं ओहायोय् 'स्ट्याण्डर्ड आयल' कम्पनी नीस्वनादिल। वय्कलं व्यापारय् छगू न्हूगु पद्धति होरिजोन्टल इन्टिग्रेसन (Horizontal Integration) छ्यलाः मेमेगु चिधंगु चिकं रिफाइनरीतय्यात थःगु अधीनय् लाकादिल।
- सन् १८८० या दशक तक वय्कलं अमेरिकाया ९० प्रतिशत चिकं व्यापार नियन्त्रण यानादिल।
- वय्कःया थ्व एकाधिकार (Monopoly) या कारणं सन् १९११ य् अमेरिकी सर्वोच्च अदालतं 'एन्टी-ट्रस्ट' कानून कथं वय्कःया कम्पनीयात ३४ गू चिधंगु कम्पनीइ तछ्यायेगु आदेश बिल। थ्व हे कम्पनीपाखें आःया 'ExxonMobil' व 'Chevron' थेंज्याःगु तःधंगु कम्पनी विकास जूगु खः।
परोपकारी ज्या
[सम्पादन]जीवनया उत्तरार्धय् रकफेलरं थःगु सम्पत्ति समाजसेवा व शिक्षाया निंतिं खर्च यानादिल। वय्कलं सन् १९१३ य् रकफेलर फाउण्डेशन नीस्वनादिल। वय्कलं यानादीगु मू परोपकारी ज्या थथे दु:
- शिक्षा: शिकागो विश्वविद्यालय व रकफेलर विश्वविद्यालयया पलिस्थाय् तःधंगु आर्थिक ग्वाहालि।
- जनस्वास्थ्य: हलिं न्यंकं 'हुकवर्म' (Hookworm) व 'म्हासु ज्वरः' (Yellow fever) थेंज्याःगु ल्वय् निवारण यायेत ग्वाहालि।
- चिकित्सा विज्ञान: चिकित्सा अनुसन्धानय् वय्कलं न्हूगु मानक स्थापित यानादिल।
व्यक्तिगत जीवन व सिद्धान्त
[सम्पादन]रकफेलर तसकं अनुशासित व धार्मिक स्वभावया मनू खः। वय्कलं व्यापारया हिसाब-किताब तयेगु व फजुल खर्च मयायेगु बानी दयेकादिल। वय्कलं ९७ दँ तक तसकं सक्रिय जीवन यापन यानादिल। वय्कःया पुलां भेषभूषा व व्यक्तिगत वस्तुत अमेरिकाया थी-थी मुनाछेँतयय् सुरक्षित तयातःगु दु।
लिधंसा
[सम्पादन]- Chernow, Ron (1998). Titan: The Life of John D. Rockefeller, Sr.
- Rockefeller, John D. (1909). Random Reminiscences of Men and Events.
- Nevins, Allan (1940). John D. Rockefeller: The Heroic Age of American Enterprise.