गुँ

इतालिया युजेनियन गुँ

Puijo Hill in Kuopio, Finland

फिलिपिन्सया चकलेत गुँ

कुर्दिस्तानया गुँ

गुँ धइगु प्यखेँया बँया सतह स्वया च्वय् थहां वनाच्वंगु तःजाःगु बँया प्राकृतिक भू-बनौट खः। च्वापु दूगु तज्जाःगु गुँयात 'च्वापुगुँ' (Mountain) धाइ।

गुँ दयेकीगु प्रक्रिया

गुँत थी-थी प्राकृतिक शक्तिं यानाः दयेकी:

1. लथ्यानाः दैगु (Fold): बँ दुनेया तेक्तोनिक प्लेटत थः-थः दथुइ घ्वाइ बिले बँ लथ्यानाः छभः बुँ च्वय् थहां वइ। (दसु: हिमालय)
2. गुंजला (Volcanic): बँय् दुनेया म्याग्माया उर्जां क्वसं च्वय् वयाः मुयाः गुँ दयेकी।
3. क्षयीकरण (Erosion): फय् व लःया बाहाः नं ल्वहँ व पाःयात चानाः गुँया रूप बी।

आर्थिक व संसाधनगत महत्त्व

गुँतय्सं प्राकृतिक स्रोत व आर्थिक गतिविधिय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हिती:

• खानीज्या (Mining): गुँत बहुमूल्य खनिज व ल्वहँया मू स्रोत खः।
• जलस्रोत: च्वापुगुँत खुसिया मुवा खः, गुकिं जलविद्युत व सिँचाइया निंतिं लः उपलब्ध याकी।
• बुँज्या: गुँया पाः (Slopes) य् गरा-बुँ (Terraced farming) दयेकाः उत्पादन याइ।

च्वनिगु थाय् व तजिलजि

गुँतय्सं मनूया च्वनिगु व यातायातया स्वरूप निर्धारण याइ:

• सुरक्षा व रणनीतिक महत्त्व: ऐतिहासिक रूपं च्वय्या थाय् जूगुलिं सुरक्षाया दृष्टिकोणं गुँया च्वकाय् गढी व क्वाः दयेकेगु याइ।
• सांस्कृतिक दसु: नेपाल मण्डल वा नेवाः सभ्यताय् स्वनिगःया प्यखें दूगु गुंच्वकायात सुरक्षा घेरा व धार्मिक सिमानाया रूपय् काइगु ऐतिहासिक दसु दु।

पारिस्थितिक प्रणाली (Ecosystem)

गुँया तज्जाकथं अनया जलवायु व वनस्पति पाइ। थुकिं यानाः जैविक विविधता (Biodiversity) संरक्षणय् थ्व महत्वपूर्ण जुइ।

लिधंसा

• Gerrard, John (1990). Mountain Environments: An Examination of the Physical Geography of Mountains.
• Price, Larry W. (1981). Mountains and Man: A Study of Process and Environment.
• Physical Geography - Britannica.