न्ह्यासा

न्ह्यासा (Engine) धइगु ऊर्जाया छगू रूपयात मेक्यानिकल रुप (यान्त्रिक गति वा शक्तिइ) हिलाबीगु ज्यासा खः। थुकिया मू ज्या धाःगु वस्तुयात छगू थाय् पाखें मेगु थासय् न्ह्याकेत वा ज्यासा संकेत ऊर्जा उपलब्ध याकेगु खः।

न्ह्यासाया ताजि

उर्जाया स्रोत व दहन (Combustion) या आधारय् न्ह्यासाय्‌तय्यात मू रूपं निगू भागय् बाये फइ:

1. दुनं च्याइगु न्ह्यासा (Internal Combustion Engine - ICE): थुकिं ऊर्जा उत्पन्न यायेत इन्धन (दसु: पेट्रोल, डिजेल) न्ह्यासाया दुने हे च्याइ। (दसु: कार, मोटरसाइकल, जहाजया इन्जिन)।
2. पिनं च्याइगु न्ह्यासा (External Combustion Engine): थुकिं इन्धन न्ह्यासाया पिने च्याकाः लःया हाः(Steam) दयेकी अले उगु हां न्ह्यासा संकि। (दसु: स्टीम इन्जिन, स्टीम टर्बाइन)।

प्यंगु स्ट्रोक चक्र (वा अटो चक्र)
१. इन्टेक
२. कम्प्रेसन
३. पावर
४. एक्झस्ट

इइन्तर्नल कम्बस्चन इञ्जिन छगु कथंया क्वाजः इञ्जिन खः। थ्व इञ्जिनय् अक्सिदाइजर (प्रायः फय्) छ्येला इन्धनयात कम्बस्चन च्याम्बरय् छ्वयेकी। थथे छ्वगु इन्धनं फ्लुइद फ्लो सर्कित सनि। थ्व इन्जिन आपाल्ं मोटोराइज्द गसालय् छ्येलि। इन्तर्नन कम्बस्चन इञ्जिनय् थथे सीमित आयतन दूगु थलय् इन्धनयात छ्वयेकी बिलय् तःच्वःगु ताप व तच्वःगु चाप दूगु ग्यास दयावइ। थथे बुयावःगु तिबः थीथी इञ्जिनया थीथी कुचालय् घ्वायेगु ज्या यासें इञ्जिन संकि। थीथी इञ्जिन कथं पिस्तन इञ्जिनय् पिस्तन, ग्यास तर्बाइनय् तर्बाइन ब्लेद, वाङ्केल इञ्जिनय् रोतर र जेत इञ्जिनय् नोजल कुचा थ्व तिबःया लिच्वःया कथं सनि। थ्व कथं थ्व इञ्जिनं रसायनिक उर्जायात काइनेतिक उर्जाय् हिलाबि। थुकिया लिच्वः कथं इञ्जिन सनि। इञ्जिनया तौल व आकार म्हो जुइगुलिं चिग्वःगु व यांगु इञ्जिन माःगु थासय् इन्तर्नल कम्बस्चन इञ्जिनं इक्स्तर्नल कम्बस्चन इञ्जिनया थाय् काःगु दु।

इञ्जिन लेआउट

इन्तर्नल कम्बस्चन इञ्जिन (आन्तरिक दहन इञ्जिन)या यक्व ताजि दयेफु। दसु सिंगल पिस्टन इन्जिन, इनलाइन इन्जिन, फ्ल्याट इन्जिन, भि इन्जिन, भिआर इन्जिन, डब्लु इन्जिन, एक्स इन्जिन, यु इन्जिन, एच इन्जिन, होरिजोन्टल के इन्जिन, विपरीत पिस्टन इन्जिन, डेल्टा इन्जिन, वान्केल वा रोटरी इन्जिन व रेडियल युज इन्जिन गुकियात सामान्यतया प्लानय् धाइ।

प्रचलित लेआउट

इन्तर्नल कम्बस्चन इञ्जिनतेगु दथुइ दकलय् साधारण लेआउट V लेआउट, व इनलाइन लेआउट ख। भि इन्जिनय्, पिस्टनयात भि आकारय् तयातइ। भि संरचनाय् ट्विन इन्जिन, २ पिस्टन, भि३ इन्जिन, भि४ इन्जिन, भि६ इन्जिन, भि८ इन्जिन, भि२४ इन्जिन तक जुइफु। भिआर लेआउट भि लेआउट थें हे खः व थुकिलि भि आकारया दथुया कुं चिकुं जुइ गुकिलिं समग्र ड्राइभयात सहज दयेकी। इनलाइन इन्जिनय्, पिस्टनयात तप्यंगु ध्वःलय् तइ। इनलाइनया १ इन्जिन दयेफु, गुकियात सिंगुलर पिस्टन इन्जिन नं धाइ। थ्व ल्या १४गू तक थ्यनि गुकियात स्ट्रेट १४ धाइ। थ्व मू रुपं पुलांगु मोडलया कारय् छ्यलिगु या। फ्लाट इन्जिन इनलाइन इन्जिन थें हे खः तर थुकिलि इञ्जिनयात मथंसें ग्वतुइका तयातइ।

डब्लु, एक्स, यु, एच, होरिजोन्टल के, डेल्टा व अपोज्ड पिस्टन इन्जिनया फुक्कं थीथी लेआउट ख। डब्लु इन्जिनय् न्ह्यःनं स्वयेबलय् पिस्टनत डब्लु आकारय् दयाच्वनि। हलिमय् दकलय् याकनं सनिगु कार मध्ये छगू बुगाति शिरोनय् डब्लु इन्जिन दु। एक्सय् च्वंगु पिस्टनयात न्ह्यःनं स्वयेबलय् एक्स थें खनेदइ। यू इन्जिनय् २ग्वः इनलाइन इन्जिन दु गुकी ब्यागलं क्र्याङ्कशाफ्ट व मंका आउटपुट शाफ्ट दु। इन्जिन ब्लकया न्ह्यःनें स्वयेबलय् थ्व यू आकार थें च्वं। एच इन्जिन यु इन्जिन थें हे न्याःगु इञ्जिन ख। थुकिलि यु इन्जिनय् दुगु इनलाइन इन्जिनया क्वय् २ गू मेगु इनलाइन इन्जिन स्वानातःगु दु। एच व यू लेआउटयात भर्टिकल बाय् होरिजेन्टल कथं कन्फिगर यायेछिं। डेल्टा इन्जिनय्, पिस्टनयात स्वकुंलाःगु आकारय् तयातइ। छगू सिलिन्डर/छ्वइगु थलय् २गु पिस्टन दइ, अथे जुया डेल्टा इन्जिनय् म्होति नं ६पा पिस्टन दइ। होरिजोन्टल के इन्जिनय् क्वय् २गु फ्ल्याट पिस्टन छम्हं मेम्हया अखः जुइ व उकिया च्वय् छगू V इन्जिन दइ, गुकिलिं थ्व पिस्टन छगू सिलिन्डर "के" थें खनेदइ। अपोज्द इञ्जिनय् नं निपू पिस्टन दइ। इमित भर्टिकल बाय् होरिजेन्टलकथं तयेछिं। इन्जिनय् २पू जक पिस्टन दइबलय् उकियात बक्सर इन्जिन धाइ।

न्ह्यासाया ज्यापहः (Working Mechanism)

आधुनिक न्ह्यासा (आपालं ४-स्ट्रोक इन्जिन) प्यंगू चरणय् न्ह्याइ:

1. इन्टेक (Intake): इन्धन व फय्या मिश्रण न्ह्यासा दुने दुहाँ वइ।
2. कम्प्रेसन (Compression): पिस्टनं उगु मिश्रणयात तच्वःगु चाप बियाः कम्प्रेस (Compress) याइ।
3. पावर (Power): स्पार्क प्लगं मि च्याकाः मिश्रण मुइके धुंकाः पिस्टनयात संकी, गुकिं शक्ति पैदा याइ।
4. एक्जस्ट (Exhaust): च्यानाः ल्यं दूगु ग्यास पिहाँ वनी।

आधुनिक न्ह्यासा व विद्युत (Electric Motors)

आधुनिक युगय् जीवाश्म इन्धन (Fossil fuels) या विकल्पय् विद्युत ऊर्जां सनिगु न्ह्यासा वा 'इलेक्ट्रिक मोटर' या छ्यलाबुला अप्वया वनाच्वंगु दु। थुकिं रासायन छ्वयेके म्वा व चुम्बकीय शक्ति (Magnetism) छ्यलाः सनिगु या, गुकिं यानाः वातावरण प्रदूषण म्हो जुइ।

आर्थिक व औद्योगिक महत्त्व

• यातायात: न्ह्यासाया विकासं यानाः हलिं न्यंकंया वाणिज्य व मनूतयगु वयेवनेगु ज्या याकनं व अःपु जूगु दु।
• उत्पादन: औद्योगिक क्रान्ति (Industrial Revolution) न्ह्यासाया आविष्कारं यानाः हे सम्भव जूगु खः, गुकिं ज्यासःतेगु उत्पादकत्व यक्व गुना अप्वयेकल।

ब्वनादिसँ

• Heywood, John B. (1988). Internal Combustion Engine Fundamentals.
• Lumley, John L. (1999). Engines: An Introduction.