अस्ट्रोएसियाटिक भाय् पुचः

अस्ट्रोएसियाटिक भाय् पुचः धैगु दक्षिणपूर्वी एसिया व दक्षिण एसियाया छगू तसकं पुलांगु व व्यापक रुपं ल्हाइगु भाय् पुचः खः। थ्व भाय् पुचःया भाषात भारत निसें भियतनाम व मलेसिया तक ल्हाइ। अस्ट्रोया अर्थ दक्षिण ख, अतः थ्व भाय् पुचःया अर्थ 'दक्षिण एसियाया भाषा' खः।

ब्वथला

अस्ट्रोएसियाटिक भाय् पुचःयात मू कथं निगु मू कचा (branches) य् बायेगु या:

• मुण्डा भाषात (Munda languages): थ्व भाषात मू कथं भारतया मध्य व पूर्वी पहाडी क्षेत्रय् ल्हाइ। थुकिया दुने दकलय् नांजाःगु भाय् सन्तली (Santali) खः।

• मोन-ख्मेर भाषात (Mon-Khmer languages): थ्व कचा उत्तर-पूर्वी भारत निसें दक्षिणपूर्वी एसिया तक थ्यं। थुकिया दुने प्रसिद्ध भाषात थ्व कथं दु:
  • भियतनामी भाय्: भियतनामया राष्ट्रिय भाषा।
  • ख्मेर भाय्: कम्बोडियाया राष्ट्रिय भाषा।
  • खासी भाय्: भारतया मेघालय राज्यय् ल्हाइगु भाय्।

भाषिक विशेषता

अस्ट्रोएसियाटिक भाषातय्गु छुं विशेष गुणत थ्व कथं दु:

• मोनोसिलाबिक संरचना (Monosyllabic Structure): यक्व भाषात छगू जक सः (syllable) या शब्दं दयेकूगु दइ।
• वृहद सः वर्ण (Vowels): थ्व भाय् पुचलय् सः वर्णया ल्या तसकं अप्वः जुइ। कचा कथं छगू हे भासय् २० स्वया अप्वः थीथी सःत दयेकेफु।
• व्यञ्जन मुना (Consonant Clusters): खँग्वःया न्ह्यःने निगू वा स्वंगु व्यञ्जन सः छकलं वयेफु।
• प्रत्यय (Affixes): थ्व भाषाय् शब्दया दथुइ 'Infixes' (शब्दया दुने हे प्रत्यय तनिगु) छ्यलीगु छगू विशेष व पुलांगु परम्परा दु।

ऐतिहासिक महत्त्व

थ्व भाय् पुचः दक्षिणपूर्वी एसियाया 'आदिवासी' (indigenous) भाय् पुचः खः। चीन-तिब्बती भाय् पुचः व ताई-कादाई भाय् पुचःया मनूत थ्व क्षेत्रय् वये स्वया न्ह्यः हे अस्ट्रोएसियाटिक भाषा ल्हाइपिं मनूत थन बसोबास यानाच्वंगु खः। कम्बोडियाया तःधंगु अङ्कोर वाट (Angkor Wat) देगः दयेकूगु ख्मेर साम्राज्य नं थ्व हे भाय् पुचःया छगू ब्वः खः।

वर्तमान अवस्था

आःया ईलय् ११ कोटी स्वया अप्वः मनूतयेसं थ्व भाय् पुचःया भाषात ल्हाइ। थुकिया दुने भियतनामी व ख्मेर भाषात त्वताः मेमेगु यक्व चिधंगु भाषात संकटय् (endangered) लाःगु दु। थ्व भाषातय्गु संरक्षणया निंतिं थी-थी देशय् लिपि विकास व शिक्षाया ज्याझ्वःत न्ह्याकाच्वंगु दु।