आर्थ्रोपोदा

आर्थ्रोपोदा (Arthropod) धयागु प्राणी जगतया दकलय् तःधंगु 'फाइलम' (Phylum) खः। हलिंया करिब ८०% स्वया अप्वः ज्ञात प्राणी प्रजातित थ्वहे पुचलय् ला। थुकी की (Insects), कःलि (Crabs), माकचा (Spiders), व दम्बि (Centipedes) थेंज्याःगु प्राणीत ला। "आर्थ्रोपोदा" खँग्वः ग्रीक भाषाया 'arthron' (जोर्नी) व 'pous' (पाल्चा/तुति) पाखें वःगु खः, गुकिया अर्थ "जोर्नी दूगु तुति" खः।

मू विशेषता

आर्थ्रोपोदतयगु म्हय् क्वय् बियाकथंया विशिष्ट संरचनात दइ:

• बाह्य कङ्काल (Exoskeleton): इमिगु म्हया पिने 'काइटिन' (Chitin) पाखें दयेकातःगु क्वातुगु भः दइ। थुकिं म्हया रक्षा याइ व लखं पनी। म्वायेगु झ्वलय् इमिसं थ्व कङ्कालयात त्वतेगु व हिलेगु याइ (Molting)।
• खण्डित म्ह (Segmented Body): इमिगु म्ह थी-थी भागय् बायातःगु दइ, गुकियात अप्वः थें 'छ्यं' (Head), 'नुगपाः' (Thorax), व 'प्वाः' (Abdomen) धाइ।
• जोर्नी दूगु तुति (Jointed Appendages): इमिगु तुति व एन्टिना (Antennae) पिनें हे खनेदैगु जोर्नी-जोर्नी जुयाः दयेकातःगु दइ।
• चकं रक्तसञ्चार प्रणाली (Open Circulatory System): इमिगु म्हय् हि सनिगु नसा (veins) दइमखु; हि प्रत्यक्ष रूपं अङ्गतयगु दथुइ बाहा वइ।

मू पुचः

आर्थ्रोपोदा फाइलमयात प्यंगू मू वर्गय् बाये फइ:

1. इन्सेक्टा (Insecta): की (दसु: भुजिं, लापाचा)। थुमिगु खुपा तुति दइ।
2. अराक्निडा (Arachnida): माकःचा (Spiders) व बिच्छी। थुमिगु च्यापा तुति दइ।
3. क्रस्टेशिया (Crustacea): कःलि (Crabs), झिङ्गे न्या (Shrimp), व लबस्टर। थ्व अप्वः थें लखय् च्वनी।
4. माइरियापोडा (Myriapoda): हइ (Centipedes) व न्ह्यबि (millipede)। थुमिगु यक्व खण्ड व यक्व तुति दइ।

आर्थ्रोपोदा	Chelicerata Pycnogonida Prosomapoda Xiphosura Arachnida Mandibulata Myriapoda Chilopoda Symphyla Dignatha Pauropoda Diplopoda Pancrustacea Oligostraca Ostracoda Mystacocarida Ichthyostraca Altocrustacea Multicrustacea Copepoda Malacostraca Tantulocarida Thecostraca Allotriocarida Cephalocarida Athalassocarida Branchiopoda Labiocarida Remipedia Hexapoda Elliplura Collembola Protura Cercophora Diplura Insecta 440 mya 470 mya 493 mya	Crustaceans Entognaths

महत्त्व

आर्थ्रोपोडतय्सं पृथ्वीया जीवन चक्रय् तःधंगु प्रभाव लाकी:

• परागण (Pollination): भँपु व पुतली थेंज्याःगु कीटतय्सं स्वांया परागण यानाः नसा-त्वसा उत्पादनय् ग्वाहालि याइ।
• नसाः झ्वः: थ्व प्राणीत मेमेगु पशु व मनूतयगु नं नसाया स्रोत खः।
• अपघटन (Decomposition): थुमिगु छुं प्रजातितय्सं सिइगु वस्तुतय्त स्यंका मल दयेकी।

लिधंसा

• Brusca, R. C., & Brusca, G. J. (2003). Invertebrates.
• Giribet, G., & Edgecombe, G. D. (2019). The Arthropod Tree of Life.
• Ruppert, E. E., Fox, R. S., & Barnes, R. D. (2004). Invertebrate Zoology. ]]