स्टील
[[Image:Konstruktionsstål.JPG|thumb|right|Structural steel [[Image:Steel wire rope.JPG|thumb|upright|Steel cable
.JPG)
स्टील छगू धातु ख। थ्व धातु नँय् कार्बन व गुबलें गुबलें मेगु धातुलिसे ल्वाकज्याना दयेकी। थ्व नँ स्वयां छाः व बल्लाः। तौलया ल्याखं १.७% स्वया अप्व कार्बन दुगु नँयात कास्ट आइरन धाइ। स्टील धयागु रत आइरन स्वयां पाः, गुकी कार्बन दःसा म्ह्व जक दयाच्वनि।
दयेकेज्या
[सम्पादन]स्टीलया ताःहाकःगु इतिहास दु। भारत व श्रीलंकाया मनुतेसं २५०० दँ स्वया न्ह्यः म्हो मात्राय् स्टील दयेकाच्वंगु इतिहास दु। थथे दयेकीगु स्टील तसकं थिके जुइगुलिं अप्वः धया थें तरवार व चुपि थें न्याःगु पालिगु ल्वाभः दयेकेत छ्यलीगु जुयाच्वन। मध्यकालय् तक स्टील दयेकीगु प्रक्रियाय् यक्व ई माःगु जूगुलिं स्टील म्हो मात्राय् जक दयेकेफइगु जुल।
वयां लिपाया इलय्, स्टील दयेकेगु पहः दुने यक्वं हिलासू वःगु दु। करिब सन् १६१०स इंग्ल्याण्डय् स्टील दयेकेगु ज्या न्ह्यथन, व थ्व दयेकेगु तरिका मेगु १०० दँय् भिना व दनावन। दंगु स्टीलं इंग्ल्याण्ड व युरोपय् औद्योगिक क्रान्ति न्ह्याकेत ग्वाहालि यात। दंगु स्टील दयेकेगु निंतिं दकलय् न्हापांगु औद्योगिक कन्भर्टर बेसेमर कन्भर्टर ख , वयां लिपा सिमेन्स-मार्टिन ओपन-हिर्थ प्रोसेस ख।
थौंकन्हय् स्टील दयेकेगु दकलय् साधारण पद्धति धयागु बेसिक-अक्सिजन प्रक्रिया खः । कन्भर्टर धयागु तःधंगु तर्निप-आकारया थल खः। थ्व थलय् तरल कच्चा नँ ("पिग आइरन")यात प्वंकाः थुकिलि स्क्राप मेटल तयाः ताप सन्तुलन याइ। अले नँय् अक्सिजन फय् बी। अक्सिजनं अतिरिक्त कार्बन व मेमेगु अशुद्धतायात च्याका छ्वइ। अले माःकथं कार्बनया मात्रा दयेकेत गाक्क कार्बन तनेगु जुइ। थथे तरल स्टील दयावइ। थथे दयावःगु स्टील तियात थीथी मोल्डय् धालेयायेगु वा पाता, स्ल्याब, बीमया कथं दयेकीगु वा मेमेगु तथाकथित "ताःहाकःगु उत्पाद" गथेकि रेलवे ट्र्याक दयेकीगु ज्या जुइ। छुं विशेष स्टील छ्यला इलेक्ट्रिक आर्क फर्नेसय् दयेकी।
स्टील मिल धाःगु ज्यासलय् स्टीलयात अप्वः धया थें मेसिनं दयेकी। थ्व तसकं दंगु धातु खः अले थुकियात यक्वं सामान दयेकेत छ्यली। छेँ व ताँ, व दक्वं ताजिया मेशिन दयेकेत स्टील छ्यली। थौंकन्हय् फुक्क धया थें जहाज व कार स्टीलं दयेकूगु जुइ। स्टीलया बस्तु पुलां जुइबलय्, बाय् मर्मत याये मफय्कः स्यनीबलय्, थुकियात स्क्राप धाइ। थुकियात नायेछिं अले न्हूगु बस्तुइ हानं आकार बीछिं। स्टील रिसाइकल यायेफइगु सामान खः; अथे धयागु, छगू हे स्टीलयात हानं-हानं छ्यले छिं।
स्टीलया छ्यलाबुला
[सम्पादन]मनूतसें स्टीलं यक्व चीज दयेकीगु या। थ्व दकलय् साधारण कथं छ्यलीगु ज्याभलय् छ्यलीगु छगू मू पदार्थ ख। न्हापा न्हापा नँ छ्यला दयेकीगु यक्वं सामानत आः स्टीलं दयेकी । उकी मध्यय् छुं थथे दु: