सेकेन्द
(Redirected from सेकेन्ड)
सेकेन्द (Second, चिं: s) धइगु अन्तर्राष्ट्रिय इकाइ प्रणाली (SI) य् ई (Time) दायेगु आधारभूत इकाइ खः। थ्व हलिं न्यंकं वैज्ञानिक, औद्योगिक व न्हिथंया ज्याखँय् दकलय् अप्वः छ्यलिगु ईया इकाइ खः। ऐतिहासिक रूपं थ्व छगू दिंया १/८६,४०० भाग खः।
परिभाषा व वैज्ञानिक आधार
[सम्पादन]प्राचीन काल निसें सेकेन्दयात पृथ्वीया परिक्रमा (Rotation) या आधारय् परिभाषित यानातःगु खः। तर, पृथ्वीया गति सदां उथें मजूगुलिं आधुनिक विज्ञानय् थुकियात परमाणविक स्तरय् परिभाषित याइ।
आधुनिक परिभाषा (सन् १९६७): सेकेन्द धइगु 'सिजियम-१३३' (Caesium-133) परमाणुया आधारभूत अवस्था (Ground state) या निगू 'हाइपरफाइन' तह दथुइ जुइगु संक्रमणं पिहाँ वइगु विकिरणया ९,१९,२६,३१,७७० (९ अर्ब स्वया अप्वः) पिरियदया हाकः खः।
ईया मेगु इकाइत नाप स्वापू
[सम्पादन]सेकेन्द मेगु तःधंगु इकाइतयगु आधार खः:
- १ मिनेत = ६० सेकेन्द
- १ घौ = ६० मिनेत = ३,६०० सेकेन्द
- १ दिं = २४ घौ = ८६,४०० सेकेन्द
उप-इकाइत (Sub-units)
[सम्पादन]प्रविधि व सूक्ष्म विज्ञानय् सेकेन्ड स्वया चिधंगु इकाइत छ्यली:
- मिलिसेकेन्ड (ms): १०⁻³ सेकेन्ड (१/१,००० भाग)
- माइक्रोसेकेन्ड (mu s): १०⁻⁶ सेकेन्ड
- न्यानोसेकेन्ड (ns): १०⁻⁹ सेकेन्ड (कम्प्युटर चिप्सया गति मापनय् छ्यली)
महत्त्व व छ्यलाबुला
[सम्पादन]- दासुज्या: मेगु यक्व वैज्ञानिक इकाइत (दसु: एम्पियर, हर्ज, व वेग) सेकेन्दया आधारय् हे क्वःछिनातःगु दइ।
- जीपीएस (GPS): सेकेन्दया न्यानो भाग तकया पाय्छि गणना मजुइगु खःसा जीपीएस नेभिगेसनं पाय्छि थाय् क्यने फइमखु।
- सञ्चार: इन्टरनेट व मोबाइल सञ्चारय् डाटा छ्वयेगु गति (Bit rate) प्रति सेकेन्डया आधारय् जुइ, गुकिं डिजिटल वाणिज्य व सञ्चारया क्षमता क्यनि।
लिधंसा
[सम्पादन]- McCarthy, D. D., & Seidelmann, P. K. (2009). TIME: From Earth Rotation to Atomic Physics.
- National Institute of Standards and Technology (NIST) - The NIST Definition of a Second.