सम्पत्ति

सम्पत्ति, सर्वय् बाय् छेँबुँ (Property) धइगु छगू थन्यागु वस्तु वा स्रोत खः गुकी छम्ह मनू वा पुचःया कानूनी अधिकार (Legal Rights) दइ। अर्थशास्त्र व कानूनय् सम्पत्ति धाःगु केवल भौतिक वस्तु जक मखुसें, उकियात छ्यलेगु, मीगु, वा मेम्हेसित बीगु अधिकारया पुचः नं खः।

सम्पत्तिया प्रकार

सम्पत्तियात मू रूपं क्वय् ब्वयातःगु स्वंगू पुचलय् बाये फइ:

1. अचल सम्पत्ति (Real Property): थुकी बुँ, छेँ, व बुँ नाप स्वानाच्वंगु प्राकृतिक स्रोतत ला। थुकियात छगू थासं मेगु थासय् यंके मफू।
2. चल सम्पत्ति (Personal Property): थुकी ज्याभः, गसा, लुँ-वहः, व धेबा थेंज्याःगु वस्तुत ला गुकियात अःपुक यंके-थ्यंके फइ।
3. बौद्धिक सम्पत्ति (Intellectual Property): थ्व मनूया न्हेपू(Brain) पाखें दयेकूगु अभौतिक सम्पत्ति खः। दसु: पेटेन्ट, कपीराइट, व ट्रेडमार्क।

स्वामित्वया आधारय् ब्वथला

• निजी सम्पत्ति (Private Property): छुं व्यक्ति वा निजी संस्थाया ल्हातय् दूगु सम्पत्ति।
• सार्वजनिक सम्पत्ति (Public Property): राज्य वा सरकारया स्वामित्वय् दूगु सम्पत्ति (दसु: लँ, पार्क, सरकारी अफिस)।
• मंकाः सम्पत्ति (Common Property): समुदायया सकल सदस्यतय्सं छ्यले दइगु स्रोत (दसु: गुथि बुँ, पुखू)।

सामाजिक व सांस्कृतिक पक्ष

सम्पत्तिया धारणा समाजय् हिउपाः वयेकथं हिली:

• छेँजः व सम्पत्ति: मंकाः छेँजः (Extended Family) य् सम्पत्ति मंकाः (Joint) जुइगु चलन दु, गन थकालिं उकिया रेखदेख याइ। याकः छेँजः (Nuclear Family) य् धासा सम्पत्ति अंशबण्डा जुयाः व्यक्तिगत जुइगु क्रम अप्वइ।
• उत्तराधिकार: मां-अबुया सम्पत्ति मचातय्सं काइगु प्रक्रिया 'अंशबण्डा' समाजय् छगू महत्वपूर्ण संस्कार खः।

अर्थशास्त्रय् महत्त्व

माग व आपूर्तिया सिद्धान्तकथं सम्पत्तिया सुरक्षा व स्पष्ट अधिकारं लगानी (Investment) यात प्रोत्साहन बी। सम्पत्तिं मनूया सामाजिक प्रतिष्ठा व आर्थिक सुरक्षा (Economic Security) नं क्यनी।

लिधंसा

• Locke, John (1689). Two Treatises of Government.
• Proudhon, Pierre-Joseph (1840). What is Property?.