सः विज्ञान
.jpg)
सः विज्ञान बाय् ध्वनि विज्ञान (Phonetics) धैगु भाषा विज्ञानया उगु कचा खः गुकिं मनुखं न्ववाइबलय् पिह्वइगु सः (speech sounds) या अध्ययन याइ। थुकिं सः गुकथं दयेकी, उकिया भौतिक गुण छु खः, व न्यनीम्हं व सःयात गुकथं ग्रहण याइ धकाः वैज्ञानिक विश्लेषण याइ।
सः विज्ञानया स्वंगू मू विधा
[सम्पादन]अध्ययनया दृष्टिकोणं ध्वनि विज्ञानयात स्वंगू मू ब्वय् बायेगु या:
- उच्चारण/ल्हायेगु सः विज्ञान (Articulatory Phonetics): थुकिं मनुखं थःगु म्हया ब्वः (दसु: म्ये, म्हुतु, वा, कथु) छ्येलाः सः गुकथं पिकाइ धकाः अध्ययन याइ। थुकियात 'उच्चारणया थाय्' (Place of Articulation) व 'उच्चारणया पहः' (Manner of Articulation) या आधारय् बायेगु या।
- भौतिक सः विज्ञान (Acoustic Phonetics): थुकिं सःया तरङ्ग (sound waves) गुकथं वायुमण्डलय् प्रवाहित जुइ धकाः अध्ययन याइ। थुकिं सःया आवृत्ति (frequency), तीव्रता (intensity), व ई (duration) या विश्लेषण याइ।
- श्रवण/तायेगु/न्यनेगु सः विज्ञान (Auditory Phonetics): थुकिं पिह्वःगु सः मनुखं न्हाय्पं पाखें गुकथं न्यनी व न्हेपूं व सःयात गुकथं थुइकी धकाः अध्ययन याइ।
सःया वर्गीकरण
[सम्पादन]भाषणया सःतय्त मू कथं निगू पुचलय् बायेफु:
मा वर्ण (Vowels): थ्व सः पिह्वइबलय् ल्हाइगु फसय् छुं नं पङ्गः (obstruction) दइ मखु। दसु: अ, आ, इ, ई।
बा वर्ण (Consonants): थ्व सः पिह्वइबलय् ल्हाइगु फसय् म्ये, वा, वा म्हुतु पाखें छुं थासय् पङ्गः उत्पन्न जुइ। दसु: क, ख, प, म।
अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला (IPA)
[सम्पादन]हलिंया फुक्कं भाषाया सःतय्त छगू हे मानक कथं च्वयेत अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक वर्णमाला (International Phonetic Alphabet बाय् IPA) या विकास जूगु दु। थुकिं यानाः थीथी लिपि जूसां सःया उच्चारण छगू हे संकेतं म्हसीकेत अःपु जुइ।
सः विज्ञानया महत्त्व
[सम्पादन]- भाषा सयेकेत: न्हूगु भाषाया पाय्छिगु उच्चारण सयेकेत थुकिं ग्वाहालि याइ।
- प्रविधि (AI): कम्प्युटरं मनूया सः थुइकेगु (Speech Recognition) व सः दयेकेगु (Speech Synthesis) ज्याय् थ्व विज्ञानया तःधंगु भूमिका दु।
- सः चिकित्सा (Speech Therapy): न्ववायेबलय् समस्या जुइपिं मनूतय्त उच्चारण भिङ्केत थ्व विज्ञान छ्येली।