संयुक्त राज्य अमेरिकाया स्वतन्त्रताया घोषणा
संयुक्त राज्य अमेरिकाया स्वतन्त्रताया घोषणा (United States Declaration of Independence) छगू ऐतिहासिक राजनीतिक दस्ताबेज खः। थ्व दस्ताबेजं झिस्वंगू अमेरिकी उपनिवेशनं ब्रिटिस साम्राज्यपाखें थःपिंत स्वतन्त्र जूगु घोषणा यात। थ्व घोषणा जुलाई ४, १७७६ स आधिकारिक रूपं पिथंगु खः। थ्व दस्ताबेजयात फिलाडेल्फियाया निक्वःगु कन्टिनेन्टल कंग्रेसं (Second Continental Congress) स्वीकृत याःगु खः। थ्व घोषणाया मू च्वमि थमस जेफरसन (Thomas Jefferson) खः। थ्व दस्ताबेजं मनूया मौलिक अधिकार, स्वतन्त्रता व समानताया पक्षय् खँ ल्हात। थ्व घोषणां संयुक्त राज्य अमेरिकाया पलिस्थाया दकलय् तःधंगु कानूनी व वैचारिक आधार दयेकल। थ्व दस्तावेजं हलिमया लोकतन्त्र व स्वतन्त्रता संग्रामयात तःधंगु प्रेरणा बिल। थ्व घोषणा धुंका ब्रिटिश साम्राज्य व उपनिवेशय् च्वंपिं अमेरिकनतेगु दथुइ स्वतन्त्रता संग्रामया ज्याझ्वः तच्वल। थ्व दस्तावेज हलिमया राजनीतिक इतिहासय् दकलय् महत्त्वपूर्ण व प्रभावकारी च्वसु दथुइ छगू दसिंया कथं कायेगु या। थ्व घोषणां सर्वभौमसत्ता जुजुया ल्हातय् मखुसें जनताया ल्हातय् दइ धइगु खँयात पलिस्था यात।
पृष्ठभूमि
[सम्पादन]स्वतन्त्रता घोषणा जुइ न्ह्यः अमेरिकाया झिस्वंगू उपनिवेश ब्रिटिश शासनया अधीनय् दयाच्वंगु खः। ग्रेट ब्रिटेनं थ्व उपनिवेशन थःगु आर्थिक फाइदाया निंतिं थीथी कर (Taxes) कयाच्वंगु खः। सन् १७६५ या स्ट्याम्प एक्ट (Stamp Act) व सन् १७६७ या टाउनशेंड एक्ट्स (Townshend Acts) थेंज्याःगु कानुनं अमेरिकी जनताय् तःधंगु असन्तोष ब्वलन। अमेरिकी जनताया मू नारा "प्रतिनिधित्व मदुसा कर मदु" (No taxation without representation) धइगु खः। ब्रिटिस संसदय् अमेरिकी उपनिवेशनया ग्वहालि वा प्रतिनिधित्व मदुगुलिं उमिसं कर पुलेत इन्कार यात। सन् १७७० या बोस्टन नरसंहार (Boston Massacre) व सन् १७७३ या बोस्टन टी पार्टी (Boston Tea Party) थेंज्याःगु घटनां अमेरिकन तं अझ अप्वया वन। थ्व हे कारणं ब्रिटिस सरकार व उपनिवेश दथुइ ख्याच्वः अप्वया सन् १७७५ स युद्ध सुरु जुल।
न्हापा ला अमेरिकी जनता थःगु अधिकारया निंतिं जक ल्वाःगु खः, तर लिपा उमिसं पूर्ण स्वतन्त्रताया माग यात। थमस पेनया 'कमन सेन्स' (Common Sense) नांया सफू सन् १७७६ या सुरुइ पिहां वल, गुकिं स्वतन्त्रताया बिचारयात जनस्तरय् थ्यंकल। थ्व सफू ब्वना द्वलंद्वः मनूत ब्रिटिस साम्राज्यपाखें बायावनेत तयार जुल। निक्वःगु कन्टिनेन्टल कंग्रेसं छगू कार्यदल दयेकल, गुकियात स्वतन्त्रताया घोषणा च्वइगु ज्या लःल्हातः। थ्व कार्यदलय् थमस जेफरसन, जोन एडम्स, बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन, रोजर शर्मन व रोबर्ट लिभिङ्स्टन दुथ्याःगु खः। थ्व कार्यदलयात 'कमिटी अफ फाइभ' (Committee of Five) धकाः म्हसीकिगु या। थ्व कमिटीइ जेफरसनयात हे मू मस्यौदा च्वइगु जिम्मेवारी बिल। जेफरसनया च्वइगु पहः बांलागुलिं वय्कःयात च्वयेगु ज्या ब्यूगु ख। जेफरसनं थःगु च्वसुइ यक्व दार्शनिक बिचारत दुथ्यानादिल, गुकी जोन लक(John Locke) या प्रभाव खनेदु।
ल्हाचिं तइपिं
[सम्पादन]घोषणापत्रय् कंग्रेसया सकल ५६ गू दुजःतेसं हस्ताक्षर याःगु खः। थ्व हस्ताक्षर जुलाई व अगस्त १७७६ या दथुइ जूगु खः। दकलय् न्हापां व दकलय् तःधंक कंग्रेसया अध्यक्ष जोन ह्यानकक (John Hancock) नं हस्ताक्षर यानादिल। थ्व हस्ताक्षर फिलाडेल्फियाया 'स्टेट हाउस' (आःया इण्डिपेन्डेन्स हल) य् जूगु खः। हस्ताक्षर याइपिं मनूत थीथी पृष्ठभूमिपाखें वःगु खः, गथे कि अधिवक्ता, बनेज्यामि, चिकित्सक, व बुँथुवा।
| नां | राज्य | पेशा | भूमिका |
|---|---|---|---|
| जन ह्यानकक | म्यासेचुसेट्स | बनेज्यामि | कंग्रेसया अध्यक्ष, दकलय् न्हापां हस्ताक्षर याःम्ह |
| थमस जेफरसन | भर्जिनिया | वकिल / बुँथुवा | घोषणापत्रया मू च्वमि, लिपा अमेरिकाया ३म्ह राष्ट्रपति |
| जन एदम्स | म्यासेचुसेट्स | वकिल | कमिटी अफ फाइभया दुजः, लिपा अमेरिकाया २म्ह राष्ट्रपति |
| बेन्जामिन फ्र्याङ्कलिन | पेन्सिलभेनिया | सम्पादक / वैज्ञानिक | कमिटी अफ फाइभया दुजः, अमेरिकाया पलिस्थामि नेता |
| रोजर शर्मन | कनेटिकट | वकिल / राजनीतिज्ञ | स्वतन्त्रता घोषणा व अमेरिकी संविधानय् नं हस्ताक्षर याःम्ह |
| एडवर्ड रुटलेज | साउथ क्यारोलिना | वकिल | दकलय् म्हो उमेरया हस्ताक्षरकर्ता (२६ दँ) |
ल्हाचिं तइपिं सकल मनूयात देद्रोही (Traitors) कथं ब्रिटिश सरकारं फाँसी बी फइगु खतरा दुगु खः। तर उमिसं देशया स्वतन्त्रताया निंतिं थ्व तःधंगु जोखिम काल। थ्व ५६ म्ह मनूतय्त आः अमेरिकाया 'पलिस्थामि अबुपिं' (Founding Fathers) धका सम्मान याइ।