संगीतया स्केल
स्केल (Scale) धइगु संगीतय् छगू निश्चित अन्तराल (interval)य् दुथ्याःगु सः (pitches)तय्गु झ्वलाःगु पुचः ख। संगीत शास्त्रकथं स्केलयात सःया पिच (pitch) या आधारय् क्वहां वइगु (अवरोही descending) वा थाहां वइगु (आरोही ascending) क्रमय् ब्वथलातःगु दइ। हलिमय् थीथी तजिलजि व संगीत विधाकथं सप्तक (octave)य् सःतय्त ल्ययाः स्केल निर्माण याइ।
संगीतय् स्केलया तःधंगु महत्व दु। छुं नं राग, धुन वा म्येया आधार थ्व हे स्केलय् जुइ। स्केलया ग्वसालं हे संगीतय् छगू विशेष "रंग" वा "भाव" ब्वलंकी। नेपालभाषा संगीत व शास्त्रीय संगीतय् 'थाट' वा 'राग' या माध्यमं स्केलयात थुइकेगु याइ। पाश्चात्य संगीतय् 'मेजर' (Major) व 'माइनर' (Minor) स्केलत दकलय् अप्व छ्येलिगु या।
संगीतज्ञतसें थःगु सृजनाय् थ्व हे दुने च्वनाः 'मेलोडी' (melody) व 'हार्मोनी' (harmony) दयेकी। स्केल धइगु संगीतया व्याकरण थें ख। थुकिं क्यनीगु स्वरतेसं हे म्येया चरित्र निर्धारण याइ। स्केल विना संगीत छगू भद्रगोल सःया पुचः जक जुइ।
स्केल संगीतया जग ख। थुकिं हे संगीतयात छगू निश्चित आकार व रुप बी। हलिंया थीथी देशय् व थीथी कालखण्डय् थीथी स्केल निर्माण जूगु दु। अथे जूसां सःया शुद्धता व उकिया संवेग (emotion) धाःसा फुक्कय् थःथःगु हे कथं विशेष जुइ।
स्केलया ताजि
[सम्पादन]स्केलतय्त उकी दुथ्याःगु सःया ल्याः व अन्तरालया आधारय् थीथी भागय् ब्वथले छिं:
१. डायटोनिक स्केल (Diatonic Scale)
[सम्पादन]थ्व स्केलय् न्हय्गू सः (notes) दइ। पाश्चात्य शास्त्रीय संगीतय् थ्व दकलय् प्रधान स्केल ख। थ्व मेजर व माइनर नापं निगू प्रकारया जुइ।
२. पेन्टाटोनिक स्केल (Pentatonic Scale)
[सम्पादन]थ्व स्केलय् न्यागू सः जक दइ। हलिंया यक्व लोक संगीत (Folk music) थ्व हे स्केलय् आधारित जुइ। नेवाः संगीतय् नं थुकिया यक्व प्रभाव खनेदु।
३. क्रोमेटिक सःलः (Chromatic Scale)
[सम्पादन]थ्व स्केलय् सप्तक दुनेया दक्वं १२ गू सःत छ्यलिगु या। थुकिं संगीतय् जटिलता व आधुनिकता दयेकी।
शास्त्रीय संगीत व राग (नेपाः/भारतीय सन्दर्भ)
[सम्पादन]नेपाःया शास्त्रीय संगीतय् सःलःयात 'सप्तक' या रुपय् काइ। थुकिं ७ गू मुख्य सःतय्त कनातःगु दइ:
- षड्ज (सा)
- ऋषभ (रे)
- गान्धार (ग)
- मध्यम (म)
- पञ्चम (प)
- धैवत (ध)
- निषाद (नि)
थ्व सःतय्त शुद्ध, कोमल व तीव्र यानाः १२ गू सःया छगू पूर्ण सप्तक दइ। थ्व हे सःतय्त छ्यलाः 'थाट'त दयेकी।
स्केलया तुलनात्मक धलः
[सम्पादन]क्वय् पाश्चात्य व शास्त्रीय संगीतया सःलःया तुलना यानातःगु दु:
| सः (Note) | पाश्चात्य नां | शास्त्रीय नां | अन्तराल (Interval) |
|---|---|---|---|
| १ | C | सा (Sa) | Root |
| २ | D | रे (Re) | Major 2nd |
| ३ | E | ग (Ga) | Major 3rd |
| ४ | F | म (Ma) | Perfect 4th |
| ५ | G | प (Pa) | Perfect 5th |
| ६ | A | ध (Dha) | Major 6th |
| ७ | B | नि (Ni) | Major 7th |
संगीत सिद्धान्तय् सःलःया भूमिका
[सम्पादन]संगीत सिद्धान्त (Music Theory) कथं स्केलया दकलय् क्वय्या सःयात 'टोनिक' (Tonic) धाइ। थ्व सः हे म्येया मू आधार जुइ। स्केलया मेमेगु सःतय्सं टोनिकनाप याइगु स्वापू नं संगीतया रस निर्धारण याइ।
स्केलया अभ्यास याइबिलय् संगीतकारया 'पिच' (pitch) व 'इन्टोनेसन' (intonation) सुधार जुइ। वाद्यवादन स्यनीपिं संगीत ब्वँमिपिंसं दकलय् न्हापां स्केल हे सयेकेमाः। स्केलया ज्ञान मदुसा म्ये हालिगु वा थायेगु थाकुइ।
नेवाः तजिलजिया दाफा व चर्या संगीतय् नं निश्चित सःलःत दुथ्याः। प्राचीन काल निसें हे सःया निश्चित गणितीय अनुपातयात आधार कयाः स्केल निर्माण याइगु चलन दु। थ्व छगू वैज्ञानिक व कलात्मक पक्ष ख।