शास्त्रीय यान्त्रिकी

शास्त्रीय यान्त्रिकी (अङ्ग्रेजी: Classical Mechanics) भौतिकशास्त्रया छगू कचा खः गुकिलि वस्तुतय्गु गति (Motion) व उकी बल (Force) या प्रभावया बारेय् अध्ययन जुइ। थुकियात "न्युटोनियन मेकानिक्स" (Newtonian Mechanics) नं धाइ, छाय्धाःसा थुकिया मू जग आइज्याक न्युटनया नियमय् आधारित दु।

थ्व विज्ञानं त-तःधंगु वस्तुत (Macroscopic objects), गथेकि नगु, ग्रहया गति बांलाक वर्णन याये फु। तर, तसकं चिधंगु कण (गथेकि इलेक्ट्रोन) वा तसकं तच्वःगु गतिय् (जःया गति) थ्व सिद्धान्तं ज्या मयाः।

इतिहास

शास्त्रीय यान्त्रिकीया विकासया श्रेय मू कथं १७गु शताब्दी नापंया वैज्ञानिकतय्त वनी।

• ग्यालिलियो ग्यालिली (Galileo): वय्कलं वस्तुत गथे कुहाँ वइ (Falling bodies) व प्रोजेक्टाइल (Projectile) या गतिया अध्ययन यानादिल।
• जोहानेस केप्लर (Johannes Kepler): वय्कलं ग्रहया गतिया नियमत (Laws of Planetary Motion) लुइकादिल।
• आइज्याक न्युटन (Isaac Newton): सन् १६८७ य् न्युटनं थःगु सफू Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica पिथनादिल। थुकिलि वय्कलं गतिया स्वंगू नियम (Laws of Motion) व गुरुत्वाकर्षण (Gravitation) या नियम प्रतिपादन यानादिल, गुगु शास्त्रीय यान्त्रिकीया आधार जुल।

न्युटनया गतिया नियमत

शास्त्रीय यान्त्रिकीया मू आधार न्युटनया स्वंगू नियम खः:

1. न्हापांगु नियम (जडत्वया नियम - Law of Inertia):

छुं नं वस्तु स्थिर दुसा स्थिर हे जुया च्वनी, व गतिशील दुसा समान गतिं न्ह्याना हे च्वनी, गबले तक उकी पिनेया बल (External Force) प्रयोग जुइ मखु।

1. निगूगु नियम (बलया नियम - Law of Force):

छुं नं वस्तुया प्रवेग (Acceleration) उकी तःगु बल (Force) नाप समानुपातिक जुइ। गणितीय रुपय्:

$F=ma$

(थन $F$ = बल, $m$ = पिण्ड/Mass, $a$ = प्रवेग)

1. स्वंगूगु नियम (क्रिया व प्रतिक्रिया - Action and Reaction):

सकल क्रिया/ज्याया (Action) बराबर व अःखः (Opposite) प्रतिक्रिया (Reaction) दइ।

मू कचात

शास्त्रीय यान्त्रिकीयात मू कथं स्वंगू ब्वय् ब्वथले छिं:

1. स्थैतिकी (Statics): स्थिर अवस्थाय् (Rest) च्वंगु वस्तु व उकी लाःगु बलया अध्ययन।
2. गतिविज्ञान (Dynamics): बलया कारणं जुइगु गतिया अध्ययन।
3. शुद्ध गतिविज्ञान (Kinematics): बलयात ध्यानय् मतसें, केवल गतिया (गथेकि वेग, प्रवेग, ई) अध्ययन।

उर्जा व संवेग (Energy and Momentum)

न्युटनया नियम त्वताः शास्त्रीय यान्त्रिकीइ संरक्षणया नियमत (Conservation Laws) तसकं महत्त्वपूर्ण दु:

• उर्जा संरक्षण (Conservation of Energy): उर्जा (Energy) नष्ट याये फइ मखु व दयेके नं फइ मखु, थ्व केवल छगू रुपं मेगु रुपय् हिला वनी। (दसु: काइनेटिक उर्जा पोटेन्सियल उर्जा जुइगु)।
• संवेग संरक्षण (Conservation of Momentum): यदि पिनेया बल मदुसा, छुं नं प्रणालीया कुल संवेग (Momentum) स्थिर जुइ।

सीमा (Limitations)

शास्त्रीय यान्त्रिकीं झीगु न्हिथंया जीवनया अप्व समस्या हल याये फु, तर थुकिया छुं सीमा दु:

• तसकं चिधंगु वस्तु: परमाणु (Atom) व उकिया दुनेया कणतय्गु अध्ययन यायेत थ्व सिद्धान्तं मगाः। उकिया निंतिं क्वान्टम मेकानिक्स (Quantum Mechanics) माः।
• तसकं तच्वःगु गति: छुं वस्तु जः (Light) या गतिया जःखः थ्यनेबिले न्युटनया नियमं ज्या मयाः। उकिया निंतिं आइन्स्टाइनया सापेक्षतावाद (Relativity) माः।