विश्लेषणात्मक दर्शन

विश्लेषणात्मक दर्शन (अङ्ग्रेजी: Analytic philosophy) २०गु शताब्दीया सुरुइ बेलायत व अमेरिकाय् मू रुपं विकास जूगु दर्शनशास्त्रया छगू परम्परा खः। थ्व दर्शनं भाषा, तर्क (Logic), व विज्ञानया विश्लेषणयात दकलय् तःधंगु महत्त्व बिइ। थ्व युरोपया "महाद्वीपीय दर्शन" (Continental philosophy) - गथेकि अस्तित्ववाद वा फेनोमेनोलोजी - स्वया तसकं ब्यागलं खः। विश्लेषणात्मक दार्शनिकतय्सं स्पष्टता (Clarity) व तर्कपूर्ण बहसयात प्राथमिकता बिइ। इमिगु विश्वास कथं दार्शनिक समस्यात अप्व धया थें भाषाया भ्रम वा तर्कया गल्तीया कारणं ब्वलनी। उकिं, यदि झीसं भाषायात तार्किक रुपं विश्लेषण यात धाःसा, यक्व समस्यात हल जुइ वा अर्थहीन साबित जुइ। थ्व परम्पराया पलिस्था यायेगु श्रेय बर्तरन्द रसेल (Bertrand Russell), जी.ई. मुर (G.E. Moore), व लुदविग वित्गेन्स्तारन (Ludwig Wittgenstein) यात वनी। थ्व दर्शनं "प्रतीकात्मक तर्क" (Symbolic Logic) व गणितया जगयात बांलाक थुइकेगु कुतः यात। थुकिलि विज्ञानयात ज्ञानया दकलय् भलसा काये योग्य स्रोत मानय् याइ। विश्लेषणात्मक दर्शनं "मेटाफिजिक्स" (Metaphysics) या अस्पष्ट खँतय्त अस्वीकार यानाः ठोस व प्रमाणित याये फइगु खँय् बः बिल। थ्व परम्पराय् "लजिकल एटोमिजम" (Logical Atomism) व "लजिकल पोजितिभिजम" (Logical Positivism) थें न्याःगु आन्दोलनत दुथ्याः। आःया ईलय् थ्व दर्शन हलिमया अप्व धया थें विश्वविद्यालयया दर्शन विभागय् हाबी जुयाच्वंगु दु। थ्व दर्शनं मन (Mind), भाषा, गणित, व नैतिकताया ख्यलय् तःधंगु योगदान ब्युगु दु। विश्लेषणात्मक दर्शनं जटिल दार्शनिक प्रश्नतय्त चि-चिधंगु भागय् ब्वथलाः (Break down) अध्ययन याइ। थ्व शैलीइ च्वयातःगु च्वसुत प्रायः तार्किक व गणितीय फर्मुला थें स्पष्ट जुइ। थुकिया उद्देश्य "गहन" खने दयेगु मखुसें "सत्य" लुइकेगु खः।

विकासक्रम व प्रभाव

विश्लेषणात्मक दर्शनया विकासयात स्वंगू मू चरणय् ब्वथले छिं।

• सुरुवात (Origins): १९गु शताब्दीया अन्त्यय् गोत्तलोब फ्रेग (Gottlob Frege) नं तर्कशास्त्र व गणितया दथुइ स्वापू लुइकादिल। थुकियात बर्तर्न्द रसेल व जी.ई. मुरं न्ह्यःने यंकाः "ब्रिटिश आइडियलिजम" (British Idealism) या विरुद्ध विद्रोह यानादिल। इमिसं "विश्लेषण" हे दर्शनया मू ज्या खः धकाः स्थापित यानादिल।
• लजिकल पोजितिभिजम (Logical Positivism): १९२० व ३० या दशकय् भियना सर्कल (Vienna Circle) या दार्शनिकतय्सं "प्रमाणीकरणया सिद्धान्त" (Verification Principle) दयेकल। इमिगु कथं, गुगु खँ विज्ञानं प्रमाणित याये फइ मखु, व अर्थहीन खः। थ्व ईलय् रुदोल्फ कारनाप (Rudolf Carnap) मू हस्ती खः।
• साधारण भाषा दर्शन (Ordinary Language Philosophy): वित्गेन्स्तारनया लिपाया ज्या व अक्सफोर्डया दार्शनिकत (गथेकि जे.एल. अस्तिन) पाखें थ्व विकास जुल। इमिसं कृत्रिम तर्कया पलेसा झीसं न्हिथं ल्हाइगु भासय् ध्यान बिल।
• समकालीन (Contemporary): १९६० लिपा, डब्ल्यु.भी.ओ. क्वान (W.V.O. Quine) व सोल क्रिप्के (Saul Kripke) थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं मेटाफिजिक्सयात हानं विश्लेषणात्मक दर्शनय् दुथ्याकल।

समाज दथुइ प्रभाव: थ्व दर्शनं कम्प्युतर विज्ञान (Computer Science), कृत्रिम प्रज्ञा (AI), व भाषा विज्ञान (Linguistics) या विकासय् प्रत्यक्ष योगदान ब्युगु दु।

मू च्वखँ

थ्व विषयया छुं मू च्वखँ थथे दु:

विश्लेषणात्मक दर्शनया मू सफूत

ई (Year)	सफूया नां	च्वमि	विवरण
१८७९	Begriffsschrift	गोत्तलोब फ्रेग	आधुनिक तर्कशास्त्रया जग।
१९१०-१३	Principia Mathematica	बर्तरन्द रसेल व अल्फ्रेद नर्थ ह्वाइतहेद	गणितयात तर्कय् आधारित यायेगु कुतः।
१९२१	Tractatus Logico-Philosophicus	लुदविग वित्गेन्स्तारन	भाषा व हलिमया दथुइ स्वापूया विश्लेषण।
१९३६	Language, Truth, and Logic	ए.जे. एयर	लजिकल पोजितिभिजमया प्रचार।
१९५३	Philosophical Investigations	लुदविग वित्गेन्स्तारन	भाषा कासा (Language games) या अवधारणा।
१९७२	Naming and Necessity	सोल क्रिप्के	भाषा दर्शन व मेटाफिजिक्सय् क्रान्ति।

स्वयादिसँ

• दर्शन