रेतोरिक

रेतोरिक बाय् भाषणकला (Rhetoric) धइगु भाषायात तसकं प्रभावशाली कथं छ्यलाः मेपिन्त थःगु खँय् सहमत याकेगु (persuasion) व प्रभावित यायेगु कला खः। थ्व छगू तसकं जटिल विधा खः, गुकिलिं च्वयेगु व न्ववायेगु निगुलिं ख्यलय् मनूतय्गु मति (mind) व भावनायात हिलेगु कुतः याइ। प्राचीन कालय् थुकियात छगू महत्त्वपूर्ण शिक्षाया रुपय् कायेगु याः।

इतिहास व विकासक्रम

प्राचीन ग्रीस

हलिमय् भाषणया चलन यक्व थासय् दःसां रेतोरिक छगू विधाया कथं पलिस्था प्राचीन ग्रीसय् जूगु खः। एथेन्सया लोकतन्त्रय् अदालत व राजनीतिक सभाय् त्यायेत बांलाक्क न्ववाये सयेकेगु तसकं माःगु खः। सोफिस्टतय्सं ल्याय्म्ह पुस्तायात ध्येबा कयाः थ्व कला स्यनेगु ज्या यात। लिपा, प्लेटो नं थुकिया आलोचना यात, तर वय्कःया शिष्य अरस्तु (Aristotle) नं भाषणकलायात छगू व्यवस्थित विज्ञान व कलाया रुपय् पलिस्था यानादिल।

रोमन युग

रोमन साम्राज्यय् भाषणकला अझ तःधंगु स्तरय् थ्यन। रोमन वक्ता सिसेरो (Cicero) व शिक्षक क्विन्टिलियन (Quintilian) नं थुकियात छगू परिष्कृत विद्याया रुपय् स्यनेगु ज्या यात। इमिसं छम्ह बांलाःम्ह वक्ता धइगु "बांलाःगु न्ववायेसःम्ह बांलाःम्ह मनू" (a good man speaking well) खः धकाः स्यनादिल।

अरस्तुया स्वंगू प्रमाण (Aristotle's Three Appeals)

अरस्तुया सफू "रेतोरिक" (Rhetoric) कथं, सुयां नं मनूयात थःगु खँय् सहमत याकेत स्वंगू मू पहः (appeals) छ्यलिगु याइ:

इथोस (Ethos): थ्व वक्ताया विश्वसनीयता व चरित्र खः। न्यनीपिं मनूतय्सं वक्तायात गुलि पत्याः याइ धइगु खँ थुकिलि निर्भर जुइ।

प्याथोस (Pathos): थ्व न्यनीपिं मनूतय्गु भावना (दसु: मतिना, तं, ग्यासा)य् प्रभाव लाकेगु खः।

लोगोस (Logos): थ्व तर्क, तथ्य, व ल्याः (number) छ्यलाः थःगु खँ प्रमाणित यायेगु खः।

भाषणकलाया न्यागू सिद्धान्त (Five Canons of Rhetoric)

रोमन विद्वानतय्सं प्रभावशाली भाषण दयेकेगु निंतिं न्यागू मू पलाःत (canons) दयाच्वन धकाः धयातःगु दु:

इन्भेन्सन (Invention): न्ववायेगु विषयस पाय्छिगु विचाः व तर्क मालेगु।

एरेन्जमेन्ट (Arrangement): खँयात झ्वःलाक तयेगु वा थःगु विचाःयात बांलाक ग्वसाः-ग्वयेगु (management)।

स्टाइल (Style): न्यनीपिन्त ययेक बांलाःगु खँग्वः व अलंकार छ्यलेगु।

मेमोरी (Memory): थःगु भाषण व तर्कयात लुमंकेगु।

डेलिभरी (Delivery): सःया आरोह-अवरोह व म्हया पहः (body language) भिंकः न्ह्यब्वयेगु।

आधुनिक छ्यला

थौंकन्हय् भाषणकला प्राचीन अदालतय् जक सीमित मदु। राजनीतिज्ञतय्सं भोट फ्वनेत, व्यापारीतय्सं विज्ञापनय् थःगु सामान मीत, व च्वमितय्सं ध्याचू (satire) वा चिनाखँ च्वयेत थुकियात छ्यलि। थुकिलिं समाज, संस्कृति, व सञ्चारयात असीमित प्रभाव लाकाच्वंगु दु।

स्वयादिसँ

दर्शनशास्त्र

अरस्तु

सोफिस्ट

तर्कशास्त्र