राजनीति शास्त्र

राजनीति शास्त्र (Political Science) धइगु सरकार, राज्य, शक्ति (Power), व राजनीतिक व्यवहारया वैज्ञानिक अध्ययन याइगु सामाजिक विज्ञानया छगू विधा खः। थुकिं शक्ति गथे प्राप्त जुइ, उकिया छ्यलाबुला गथे जुइ, व उकिं समाज व वाणिज्यय् गुकथं प्रभाव लाकी धइगु खँया विश्लेषण याइ।

राजनीति शास्त्रया मू कचात

राजनीति शास्त्रया क्षेत्र तसकल हे व्यापक दु, गुकी मू रूपं क्वय् बियातःगु ख्यःत ला:

1. राजनीतिक सिद्धान्त (Political Theory): थुकिं न्याय, स्वतन्त्रता, समानता, व लोकतन्त्र थेंज्याःगु आधारभूत अवधारणाया दार्शनिक अध्ययन याइ।
2. तुलनात्मक राजनीति (Comparative Politics): थी-थी देय्या शासन व्यवस्था, संविधान, व राजनीतिक प्रक्रियाया तुलना यानाः उकिया बांलाःगु व मबांलाःगु पक्ष सीकेगु ज्या थुकिं याइ।
3. अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध (International Relations): देय-देय दथुया स्वापू, कुटनीति (Diplomacy), द्वन्द्व, व वाणिज्य सम्बन्धी सन्धि सम्झौताया अध्ययन थुकिं याइ।
4. सार्वजनिक प्रशासन (Public Administration): सरकारं कयातःगु नीति (Policy) व निर्णयतय्यात व्यावहारिक रूपं गथे लागू याइ धइगु खँ थुकिं क्यनी।

शासन व्यवस्थाया प्रकार

ऐतिहासिक व आधुनिक कालखण्डय् थी-थी कथंया शासन पद्धति खनेदु:

• लोकतन्त्र (Democracy): जनतां थःगु प्रतिनिधि थःम्हं हे ल्ययेगु व्यवस्था।
• राजतन्त्र (Monarchy): छम्ह जुजु वा रानीया शासन जुइगु व्यवस्था।
• अधिनायकवाद (Authoritarianism): शक्ति छम्ह व्यक्ति वा छगू पुचःया ल्हातय् जक सीमित जुइगु व्यवस्था।

राजनीति व अर्थतन्त्रया स्वापू

राजनीति व वाणिज्य (Economy) छगू हे सिक्काया निगू पाः थें खः। सरकारया राजनीतिक निर्णय (दसु: कर नीति, वैदेशिक लगानी) नं देयया उत्पादकत्व व आर्थिक स्वास्थ्य निर्धारण याइ। थुकियात 'राजनीतिक अर्थशास्त्र' (Political Economy) धाइ।

राजनीति शास्त्रया महत्त्व

• नागरिक सचेतना: थुकिं मनूतय्यात थःगु अधिकार व कर्तव्य प्रति सचेत याकी।
• नीति निर्माण: समाजया विकासया निंतिं बांलाःगु योजना व कानून दयेकेत थुकिं वैज्ञानिक आधार प्रदान याइ।
• शान्ति व व्यवस्था: समाजय् जुइगु द्वन्द्व समाधान यानाः शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व कायम यायेत थुकिया अध्ययन आवश्यक दु।

लिधंसा

• Heywood, Andrew (2013). Politics.
• Dahl, Robert A. (1991). Modern Political Analysis.