मति

The mind is responsible for phenomena like perception

In the Müller-Lyer illusion

The cerebral cortex

मति बाय् चित्त (Mind) धइगु मनूया थन्याःगु क्षमता खः गुकिं यानाः मनूं बिचाः यायेगु, चायेगु, लुमङ्केगु, इच्छा यायेगु, व निर्णय कायेगु ज्या जुइ। थ्व मनू चेतना, अनुभूति, व बौद्धिक क्षमताया मू स्रोत खः। मनोविज्ञान व दर्शनशास्त्रय् मतियात न्हेपू (brain)या ज्या व उकि दुनेया अनुभव नाप स्वानाः अध्ययन यायेगु याइ। मतिया माध्यमं हे मनूं थः वातावरणयात थुइकी व उकिया प्रति लिच्वः बिइ। मतियात मूकथं निगू ब्वलय् बायेफइ: सचेत मति (conscious mind) व अचेत मति (unconscious mind)। सचेत मतिं प्रत्यक्ष चिन्तन व जुयाच्वंगु अनुभवयात नियन्त्रण याइ धाःसा अचेत मतिं गम्भीर लुमन्ति, भावना, व स्वचालित ज्याय् प्रभाव लाकि। मति व म्ह दथुया स्वापूयात 'मति-म्ह पंगः' (mind-body problem) धकाः दर्शनशास्त्रय् तःधंगु बहस यायेगु या। भौतिकवादी दृष्टिकोणं मति धइगु न्हेपूया जटिल स्नायु प्रणालीया (neurological system) लिच्वः खः। अथेहे अध्यात्मिक व धार्मिक दृष्टिकोणय् मतियात आत्मा वा चेतनाया सूक्ष्म रूपया कथं म्हसीकेगु या। मतिया अवस्थां मनूया मानसिक उसाँय्, व्यक्तित्व, व व्यवहार निरूपण याइ। ध्यान, अध्ययन, व सकारात्मक चिन्तनं मतियात शान्त व बल्लाकेगु कुतः जुइ। बुद्ध दर्शनय् मतियात अनित्य व निरन्तर प्रवाह जुयाच्वंगु चेतनाया रूपय् व्याख्या यानातःगु दु। थ्व मानव जीवनयात अर्थ, ज्ञान, व संवेदना बीगु छगू अति आवश्यक व जटिल प्रणाली खः।

स्वयादिसँ

• न्हेपू