भाषा विज्ञान

भाषा विज्ञान (Linguistics) धैगु भाषाया वैज्ञानिक अध्ययन खः। थुकिं भाषाया संरचना, उकिया उत्पत्ति, विकास, व छ्येलेज्याया बारेय् सुक्ष्म रूपं अध्ययन याइ। भाषा वैज्ञानिकतयेसं भाषा गुकथं ज्या याइ व थुकिं मनूया विचाः व समाजयात गुकथं प्रभावित याइ धकाः अनुसन्धान याइ।

मू कचात

भाषा विज्ञानयात थुकिया अध्ययनया क्षेत्र कथं थी-थी कचाया रूपय् बायेगु या:

• सः विज्ञान (Phonetics and Phonology): थुकिं भाषाया सः गुकथं पिहां वइ व इमिगु व्यवस्था गुकथं जुइ धकाः अध्ययन याइ।
• रूप विज्ञान (Morphology): थुकिं खँग्वःत गुकथं दयाच्वनि व खँग्वःया दुनेया संरचना (morphemes) गुकथं दै धकाः अध्ययन याइ।
• खँपु विज्ञान (Syntax): थुकिं खँपु दयेकेगु नियम व खँग्वःतेत गुकथं स्वायेछिं धकाः अध्ययन याइ।
• अर्थ विज्ञान (Semantics): थुकिं शब्द व वाक्यया अर्थ (meaning)या बारेय् अध्ययन याइ।
• छ्यला विज्ञान (Pragmatics): थुकिं सन्दर्भ (context) कथं भाषाया अर्थ गुकथं हिली धकाः अध्ययन याइ।

अन्तरविषयक ख्यःत

भाषा विज्ञान मेमेगु विधा नाप स्वानाः न्हूगु क्षेत्रत नं दयेकूगु दु:

• समाज भाषा विज्ञान (Sociolinguistics): भाषा व समाजया दथुइ दूगु स्वापू, व थी-थी सामाजिक पुचलय् भाषाया छ्येलेज्या गुकथं पाइ धकाः थुकिं अध्ययन याइ।
• मनोभाषा विज्ञान (Psycholinguistics): मनूया नुगलं भाषा गुकथं ग्रहण याइ व ल्हाइ धकाः थुकिं अध्ययन याइ।
• ऐतिहासिक भाषा विज्ञान (Historical Linguistics): ईया विकास नाप भाषा गुकथं हिली व भाषा पुचःतय्गु इतिहास छु खः धकाः थुकिं अध्ययन याइ।
• संगणनात्मक भाषा विज्ञान (Computational Linguistics): कम्प्युटर व प्रविधि छ्येलाः भाषाया प्रशोधन (processing) यायेगु विधा खः।

भाषा विज्ञानया महत्त्व

भाषा विज्ञानं झीत छुं खँ थुइकेत ग्वाहालि याइ:

• मनूया संज्ञानात्मक क्षमता (cognitive ability) गुकथं ज्या याइ।
• न्हूगु भाषा सयेकेगु व ब्वनेगु प्रक्रिया गुकथं अपुइके फु।
• संकटय् लाःगु भाषातय्त गुकथं संरक्षण व दस्तावेजीकरण याये फु।
• मेसिन अनुवाद (machine translation) व कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) विकास यायेगु।

स्वयादिसँ

• भाय्
• भाय्‌लचं